Tuesday, July 25, 2017

කොන්ස්තන්තිනෝපලය ඔටෝමන් වරුන් අතට වැටෙන්නට බලපෑ ස්වාභාවික සංසිද්ධියක් තිබේද?

ප්‍රශ්නය සාමාන්‍ය දැනුම ග්රූප් [දැන් හෙණ ගොඩයි] වල අහපු එකක්.

---------------

රෝම අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ලෙස කලක් පැවතුනු කොන්ස්තන්තිනෝපලය පසුව බයිසන්තිනු අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර විය. ඉන්පසු ඔටෝමන් තුරකින් 1453 දී එය අත්පත් කර ගත්හ. මෙය ලෝක ඉතිහාසයට වැඩිම වෙනසක් කල තනි සිද්ධිය ලෙස සැලකිය හැකිය.

පූර්ව රෝම යුගයේ බයිසන්තියම නම් නගර රාජ්‍යයක් ලෙස ද රෝම හා බයිසන්තිනු අධිරාජ්‍ය තුල කොන්ස්තන්තිනෝපලය ලෙස ද පසුව තුරකින් අතේ ඉස්තාන්බුල් ලෙස ද නම් ලද මෙම නගරය කොන්ස්තන්තිනෝපලය ලෙස සහශ්‍රයකට වඩා බොහෝ සුරක්ෂිත ලෙස පැවතුනි. දුර්ලභ ලෙස වරක් පමණක් පරාජය වූ නමුත් ඒ කාලයේ දරුණු ආක්‍රමණ රාශියක් සාර්ථකව පරාජය කරන ලදී. වසර ගණනක් වටලා සිටියත් ප්‍රබල මොංගල් හමුදාවකට පවා නගරය අල්ලා ගත නොහැකි විය.

මෙතරම් ප්‍රබල ලෙස පැවතුනු නගරය ඔටෝමන් අතට පත්වීමට පිරිහෙන යුද බලයට අමතරව ප්‍රබල මානසික කඩා වැටීමක් ඇතිකළ ස්වාභාවික සිද්දියක් බලපෑ බව කියවේ. නැගෙනහිර ක්‍රිස්තියානියේ අවසන් බල කඳවුර ලෙස මුස්ලිමුන් වටලා සිටින මොහොතක අනාවැකි කරුවන් කී අශුභ ලකුණු රාශියක් එකවර ප්‍රාදුර්භූත වූ බව කියවේ. මේ අසුභ සලකුණු සාමාන්‍යයෙන් සිදු නොවන දුටුවන් බියගන්වන දේවල්ය. එසේම ඒ ස්වාභාවික සංසිද්ධිය නිසා නගර වාසීන්ට ලැබෙන ආහාර අස්වනු අඩු වීමක් වූ බව ද කියවේ, ඒ නිසා වැටලීම වඩාත් සාර්ථක විය.

අවසන ඔටෝමන් වරුන් පහර දෙන්නේ මේම ස්වාභාවික අසුභ සලකුණු දැක පරාජයේ භීතියෙන් ආත්ම විශ්වාසය බිඳී නගරයකටය. මෙය නගරයේ නොබිඳිය හැකි මුරකාවල් බිඳ වැටීමට හේතු වූ බව පැවසේ,

මේම සිද්ධීන් ගැන නිරවුල් ඔප්පු කිරීම් නැති නමුත් දැනට ඒම ස්වාභාවික සිදුවීම ගැන සැක කෙරෙන ස්ථානයක් පවතී.

1. මේම ස්වාභාවික සිද්ධිය කුමක්ද? සිදුවූ බවට සැක කෙරෙන්නේ කොතනද?

2. එහි බලපෑමෙන් නගරය අත්විඳි බියජනක දේවල් මොනවාද?

-------------------

කොන්ස්තන්තිනෝපලය ලෙහෙසියෙන් කෙනෙක් අල්ලලා නෑ. කීප වරක් ෆේල් වෙන නිසා ඔටෝමන් ලා ආපහු යන්න පවා කතා වෙනවා

දැන් ඔය ප්‍රහාරයට මාස කීපෙකට පෙර නගරයේ වසන්ත අස්වනු හොඳටම අඩු වෙනවා මෙය සීජ් එක නිසා තදින් වදිනවා. ඒ එක්කම මැයි මාසේ දවසක සඳ අර්ධ චන්ද්‍රග්‍රහණයක් වගේ දුඹුරු අඳුරු පාටකින් පායන්නේ. සඳ නගරේ සලකුණ. අනාවැකි අනුව නගරේ වැනසෙන්නේ සඳ ඔහොම වෙන දවසක. ඒ එක්කම මහා මුරුගසන් වැස්සක් වැටෙනවා. හේල් එක එක්ක හිටගන්න පවා බෑ කියනවා නගරය යටවෙනවා. ඒ සමගම ෆොග් එකක් එනවා. මේ කාලෙට කවදාවත් ෆොග් ඇවිත් නෑ. ෆොග් ඉවර වෙනකොට දේව මෑණියන් ට යාඥා කරමින් ඉන්න මානසිකව වැටුණු මිනිස්සු දකිනවා මහා බැසිලිකාවේ වහලෙන් රැස් හෝ ගිනිදැල් අහසට විහිදෙනවා. දුර තියෙන ගම්මාන වලිනුත් එහෙම වෙනවා. මේ සමග දෙවියන් පවා අප හැර ගියා කියලයි උන් හිතන්නේ, ඔටෝමන් ලා බහින්නේ මෙහෙම මානසිකව බිඳ වැටුණු නගරයට. ඒ නිසා තමා වැටෙන්නේ.

ඔටෝමන් ලාත් මෙලෙසින්ම මානසික ව වැටෙනවා මේ සීන් උන්ටත් පෙනෙන නිසා, ඒ වැටිල්ල නිසා තමයි ආපහු යන්න හදන්නේ. හැබැයි එක උපදේශකයෙක් හමුදාවේ මතය ලෙස බොරු මතයක් රජාට කියල එක සටනක් කොහොම හරි කරගන්න අවසර ඉල්ලන්නේ [මූ ග්‍රීකයෙක් - පාවාදෙන්නෙක්], ඒ සටන උන් ග්‍රෑන්ඩ් ස්ටයිල් කරන්නේ. ගහන්න කලින් ගිනි මැල ගහනවා හැම තැනම. ඒවා තුර්කියේ පවා ගහනවා. නගරවාසීන් වටෙන්ම ඇවිලෙන ගැනිය නොහැකි ගිනි ගොඩවල් දැක බියෙන් බියට පත්වෙනවා [ඒ වෙද්දී දෙවියොත් හැර ගිහින්]. ඊට පස්සේ අල්ලා තමයි දෙයියා මොහොමඩ් තමයි පණිවුඩකරු කියන එක එකම වෙලාවේ මුළු ඔක්කොම ඔටෝමන් ලා කෑගහනවා. විසි තිස් දාහක් මෙහෙම කා ගහද්දි නගරය ඇතුල තවත් වැටෙනවා. ඊට පස්සෙයි උන් එන්නේ.

රෙස්ට් වොස් හිස්ට්‍රි නොවේ. හිස්ට්‍රි වොස් රී රිට්න් බයි රෙස්ට්. එදා ඔය නගරේ නොවැටෙන්න මේ මුළු ලෝකෙම වෙනස් තැනක්. එහෙනම් තුනපහ හොයාගෙන පෘතුගීසින්  අප්‍රිකා/ආසියා  කලාපෙට  එන්නෙත්  නෑ,  ඉන්දියාවට  යන්න  ගිහින් කොලොම්බස් ඇමරිකාවේ  හැප්පෙන්නෙත්  නෑ.  එව්වා  වෙයි  හැබැයි  ඔයිට  හෙමින්. ඉතින් ලෝක ඉතිහාසය  ආයෙත්  කොණක  සිට ලියන්න  වෙයි

රායිට් දැන් හැබෑටම මොකද වුනේ?

ඔය සිද්ධි වුනේ ඔතන පමණක් නොවේ. චීනයේ නොකඩවා මාසගානක් වැටෙන අඩි ගානක් ගනකම හිම නිසා මිනිස්සු දාස් ගණන් මැරෙනවා. ස්වීඩනයේ අස්වනු හටගන්නේ නෑ. ඒ වෙද්දී ලෝකය කුඩා මට්ටමේ හිම යුගයක උන්නේ එය තීව්ර වෙනවා. 1456 හේලිගේ ධූම කේතුව පායන්නේ රතු පාටට.

මේ ඇයි?

බොහෝ දෙනෙක් හිතනවා 1452 හෝ 1453 මුල විශාල ගිනි කන්දක් [සුපර් පවුලට ආසන්න එකක්] විදාරණය වෙලා කියල. එයින් යන විශාල ප්‍රමාණයක් දූවිලි පොලොව වටේ පැතිරීමෙන් මේ සිද්දි වෙනවා කියල. අස්වනු නැත්තේ ඉර එලිය අඩු නිසා, වර්ෂා හිම ෆොග් එන්නේ ඒ ධුලි සහ සල්ෆර් වල බලපෑමෙන්. හඳ සහ ධුමකෙතුව රතු/දුඹුරු වන්නේ දූලි වලින්. ඒ වගේම විශාල විදාරනයකින් වාතයට මුදාහැරෙන ආරෝපිත අංශු විසින් ලෝහමය වහලවල් වල ගිනි වැනි සලකුණු ඇති කරනවා [1880 දශකේ ක්‍රකටෝවා පිපිරුනාම ඇමරිකන් බිල්ඩින් වලට ෆයර් බ්‍රිගේඩ් ගෙන්නලා තියෙනවා]. කොහොම වුනත් ඔය කාලේ වසර 400 විතර අස්සේ මහා විදාරණ හතරක් විතර වුනා කියනවා. 1200 ගණන් වල වෙච්ච ලොකුම එක හිම යුගයට හේතුව ලෙස සලකනවා මිනිස් ඉතිහාසයේ වාර්තාගත ලොකුම එක වන ටම්බෝරා ට වඩා ලොකුයි කියා හිතන්නේ. හැබැයි ඒ තැන දන්නේ නෑ.

1452 වෙච්ච එක නම් දැනට ලෝකේට් කරගෙන ඉන්නේ කොන්ස්තන්තිනෝපල් එකෙන් ලෝකේ අනිත් පැත්තේ වනවාටුවල කුවායේ [Kuwae] විදාරණය කියල. දූපතක් චකබ්ලාස් වී විශාල සුනාමියක් ෆැසිෆික් වල ඇතිකර දූපත් වාසීන් රැසක් මරාගෙන දැන් Kuwae ගිනිකන්ද තියෙන්නේ මූද යට. 1450 අවට කාලයට දින තීන්දු වෙලා තියෙන නිසා මේක තමා සැලකෙන්නේ කල්ප්රිට් ලෙස.

Monday, June 6, 2016

කැළණි ගංවතුර - II (කැළණි ගඟ දකුණට හරවමු !!!)


කැළණි ගංවතුර  ගැන  ලියවුනු  පළමු  පෝස්ටුවේ  දිගුවකි.

අපි  කලින්  පෝස්ට් එකේ  කතාකලේ  ගංවතුර  ඇතිවෙන්න  බලපාන  දීර්ඝකාලීන  හේතු,  කොළඹ  නගරයේ  ව්‍යාප්තිය  සහ  ගංගාව  අවට  පෙදෙසේ  භූ  විෂමතාවය  ආදිය  ගැන.

වර්තමාන විසඳුම්

කැළණි  මෝයෙන්  වතුර  ඔක්කොම  ඔහේ  බහින  එක  හැරුණු විට,   දැනට  යෙදෙන  විකල්ප  විසඳුම්  මොනවාද  කියල හරියටම පැහැදිලි  නැහැ.

පහුගිය  ගංවතුර  සමග  පොම්පාගාර  පද්ධති  වලින්  ගන්වතුර  බැස්සීම,  කෝට්ටේ  ඇල  හරහා වතුර  බැස්සීම  ආදිය  ගැන ප්‍රවෘත්ති  වාර්තාකරුවන්   දේශපාලකයින්  එහෙම   කතාවෙනවා  දුටුවා. ලොක්  ගේට්ටු  වහලා  ගඟේ  වතුර  විවිධ  ස්ථාන  වලින් ඇල  පද්ධතියට පොම්ප  කිරීම [ඇලවල්  ගඟට  වඩා උස  නිසා]  තමයි ඒ  කතා  වලින්  ගන්න  තිබ්බ  අර්ථය.  එම  පොම්ප  කරන  ජලය  මුට්වොල්  උමග  වැල්ලවත්ත  ඇල,  වෙරස්ස ගඟ  ආදී  පෙදෙස්  කරා  යැවෙනවා.

ගඟේ  විශාල ගංවතුර  අවස්තාවක  හංවැල්ල  හරියෙන්  තත්පරයට  ඝන  මීටර  2700  ඉක්මවන  ධාරිතාවයකින්  වතුර  ගලන  බව  චමිලාගේ පෙර  සටහනේ  සඳහන් කල  පර්යේෂණයේ  සටහන්  වෙනවා. ලංකාවේ  භාවිතා වෙන  පොම්පාගාර  වල  ඇත්තේ  තත්  ට  ඝ මී 1.5  සිට  3  දක්වා  මෝටර්  කියලයි  කියවෙන්නේ.  යෝජිත  මට්ටමේ  තියෙනව  5, 10  වගේ. බොටම් ලයින්  එකනම්  මෙහෙම  පොම්ප  කරලා  විශාල  හානියක්  නවතාගන්න  බැහැ. එසේම අපි  විශාල  වියදමක්  දරල  තත්  ට  ඝ මී  100  ඉක්මවන  ප්‍රමාණයක්  පොම්ප  කළත්,  කොළඹ  ප්‍රධාන  නගරය  හරහා  ඒ  ජලකඳ  ගියොත්  නගරය  යටවෙනවා.  ඒ  කියන්නේ  පොම්පාගාර  සහ  කොළඹ  ඇලවල්  හරහා ලබාගන්න  පුළුවන්  සීමිත  වතුර  ඉවත්  කිරීමක්.  තත්  ට  ඝ මී දහස් ගණනක  ගංගාවේ  ගැලුම ට  සාපේක්ෂව  තත්  ට  ඝ මී පහක්  දහයක්  වගේ.

[ප.ලි] කෙසේ   වෙතත්  මේ  සටහන  කියවූ  අදාළ  ආයතන  වල  සේවය  කරන  අය  කියා  තියෙනවා  කැළණි  ගංවතුර  එහෙම  බස්සන්න  ක්‍රමවේදයක්  එයාලා  කරන්නේ  නැහැ.  ලොක්  ගේට්ටු  පවා  වහල  නගරයට  ඒ  වතුර  එන  එක  නවතා  දමනවා  කියලා.  පහල  තියෙන  මාදිවෙල  දකුණ  ව්‍යාපෘතිය  "ගංවතුරට  පිලියමක්"  කියා  මාධ්‍ය  තුලින්  දුන්නට  ඒ  ව්‍යාපෘතියෙන්  කතා  කරන්නේ  කොළඹ  වැසි  ජලය  බැස්සවීම  ගැන  කියා  ඔවුන්  කියනවා. ඒ  අනුව  කැළණි  ගංගාධාර  ගංවතුරට  විසඳුම්  හැටියට  ප්‍රසිද්ධ  මාධ්‍ය  කතාවෙන්නේ  කොළඹ  වැසි  ජලය  බස්සන  විසඳුම්  කියා  හිතන්න  වෙන්නේ.  මම  කලින්  පෝස්ටුවේ  මෙන්න  මෙහෙම  කිව්වේ  ඔය  පැටලවීම  නිසා.

"කැළණි ගංවතුර ගැන කතා කරන බොහෝ අවස්ථා වල අපි දකින තවත් පැටලිල්ලක් තමා කොළඹ වැසි ජලය බැසයාමේ ගැටළු නිසා ඇතිවන ගංවතුර එක්ක මේ කතාව පැටලෙන එක. මේ තත්වය අපි දැක්කා කැළණි ගංවතුර එක්ක සෙබස්තියන් ඇල කොළඹ අභ්‍යන්තරයේ ජලමාර්ග සහ මුට්වෝල් උමඟ ආදිය කතාවට සම්බන්ධ කිරීමෙන්. එහෙත් මේවා කැළණි ගන්ගාධාරයේ එන ගංවතුරට සම්බන්ධයක් නැහැ. අනික ගන්ගාධාරයේ වතුර එනකොට කරන්නේ සෙබස්තියන් ඇලේ කට ලොක් කරන එක. දැනට මෙට්‍රෝ කොළඹ පවතින ඇලවල් සහ ජලාශ අතරින් දියවන්නාව හැරුණුවිට සියල්ල කැලණියට වඩා උසින් වැඩි නිසා නගරයේ වර්ෂා ජලය ගඟට බස්සන එකයි ගංගාධාරයේ වර්ෂා ජලය නගරය දෙසට ගලන එකයි සිද්ධ වන්නේ දෙපැත්තට."


තව  සමහරු  කතා  කරපු තමයි කැළණි  වතුර  හැමිල්ටන්  ඇල  හා  මුතුරාජවෙල  වගුර  දිහාවට  යවන  එක.  එතන  අවුල  වෙන්නේ  ගඟ ඇල  වගුර  සහ  මුහුද  සියල්ලම  පවතින්නේ  එකම  වගේ  උසක.  ඉතින්  වතුර  වේගවත්ව  යන්නේ  නැහැ.  ඒ  වගේම  මේ  හරිය එනම්  කොළඹටත්  තව  ගඟේ  මෝය  දිහාට  වෙන්න  තියෙන  තැනකින්  හරවලා  කඩුවෙල  සිට  ඔරුගොඩවත්ත  දිහාවේ  වතුර  ගලන  එක  නවතන්න  බැහැ. කොහොමත්  දැන්  මුතුරාජවෙලත්  කැළණි ගඟෙන්   වෙන්  කරලා  ජනාවාස  හැදිලා  තියෙන්නේ.

ඒ  අනුව  කැළණි  ගංවතුර  සම්බන්ධයෙන්  ප්‍රබල විසඳුම්  දැනට  භාවිතාවේ   නැහැ.  ගංවතුර  වලකන  කිසිම  ක්‍රමයක්  නැහැ  වගේම  ගන්වතුර  ආවට  පස්සේ දැනෙන  ආකාරයට  ජලය  බස්සන  කිසිම  ක්‍රමයකුත්  නැහැ.

වෙනත්  ගැටළු

මූලිකම  ගැටලුව  ගන්  මෝයේ  වැලි  පිරීම. ඉඩම්  ගොඩකිරීමේ  සංස්ථාවේ  හිටපු  ප්‍රධානියෙක්  කියන  මෙන්න  මේ  මහත්තය  කියනවා මීට  පෙර  ගංවතුර  අවස්තාවක  පළමු  වැස්සත්  එක්කම  ඔහු  මෝය  සුද්ද  කල  නිසා  වතුර  ඉක්මනින්  බැස්සා  කියා.  කොළඹ  වරාය  දකුණ  දියකඩනය  නිසා දැන්  වැලි  පිරීම  වැඩි  බවත්  කියවෙනවා. 


 [පොඩි  නෝට්  එකක්  දාන්න  ඕනේ  ඒ  ලිපියේ  ඉගොයිස්ටික්  ගතිය  වැඩියි.  ගංවතුර  කාලෙට "අපේ  කාලේ  ඔහොම  නැහැ,  උඹලට  දැන්  කරගන්න  බැහැ"  වර්ගයේ  කතා  පත්තර  වල  නිතර  ලියවෙන  බව  දකින්න  ලැබුනා]


මාදිවෙල දකුණු  හැරවුම


 කැළණි  ගංවතුර  සමග  බොහෝ  දෙනෙක් කතාවෙන  එකක්  තමයි කෝට්ටේ  පැත්තෙන්  මාදිවෙල  දිහාවට  වතුර  අරගෙන  ඒවා වෙරස්ස   ගඟෙන්  බොල්ගොඩ  ජලාශයට  හරවන  එක. දැනටත්  අබලන්ව  පවතින  ඇල  පද්ධතිය  වඩාත්  වැඩිදියුණු  කරවීම. මාදිවෙල  දකුණ  හැරවුම  කියන  මේ  වැඩ  සටහන පහත  පින්තුරයෙන්  පේනවා.





ඒ  වගේම  එකක්  කතාවෙනවා  අඹතලේ  හරියෙන්  ජලාශයකට  වතුර  පොම්ප  කරන්න. මේ  වගේ  කොළඹ  ගංවතුර  බස්සන්න  කතාවෙන  විවිධ  ව්‍යාපෘති  තියෙනවා. හැබැයි  මගේ  පළමු  සටහනේ  කියූ  පරිදි  ගංගාධාර ගංවතුර  සහ  කොළඹ  වැසි  වතුර  මේ  කතාවේ  ගලන්නේ  දෙපැත්තට.  ඒ  දෙක  පටල  ගෙන  ලොකු  විසඳුමකට  යන්න බැහැ.

[ප.ලි.] ඉතාම  සරළව  පෙනෙන්නේ  මේ  එක  ව්‍යාපෘතියක්වත්  කැළණි  ගංගාධාර  ගංවතුර  වෙනුවෙන්  සැලසුම්  කළ  ඒවා  නොවන  බවයි. මෙය  අදාළ  ආයතනවල  සේවය  කරන  විසින්  ස්ථිරවම  ලබා දුන්නු  ප්‍රතිචාරයක්.

සහෝදර  බ්ලොග්  කාරයෙක්  වගේම  විෂය  විද්වතෙක්  වෙන  කස්සප ලියනවා  මෙන්න  මෙහෙම  ලිපියක්. කස්සපගේ විසඳුම්  වනුයේ  කොළඹ  නගරයේ  ස්වාභාවික  ව්‍යාප්තිය  සලකා  බැමි  පද්ධතිය  තවත්  ගඟ  දිගේ  ඉහලට  ගෙනයාම හෝ  ඔරුගොඩවත්ත  කොලොන්නාව  කඩුවෙල  පලාත්වල  අනාරක්ෂිත  ජනතාව  වෙනත්  පෙදෙස්  වලට  යැවීම.

කස්සපගේ  දෙවැන්න  ප්‍රායෝගිකයි  කියා  හිතන්නේ  නැහැ.  පළමුවන  විසඳුම  මූලික  ගැටලුව  එනම්  කොලොන්නාව  කඩුවෙල ආදී  පෙදෙස්  යටවීමට  විසඳුමක්  වුනත් ඒ  අදහස  එක්ක  මට  එකඟ  වෙන්න  බැරි  හේතු  දෙකක්  තියෙනවා.  එකක්  තමයි ඔහු  කියන්නේ  කොළඹ  නගරය  විසින්  ගඟ  අහුරන නිසා  කඩුවෙල  යටවෙන  තත්වය  තවත්  නැගෙනහිරට  යවන්න  කියන  එක.  ඒ  අනුව  කඩුවෙල  දක්වාම  ගඟේ  පැතිරීම  බැමි  වලින්  වලකා  දැම්මම  එන  වතුර  බහින්න  තැනක්  නැති  නිසා  හංවැල්ල  සීතාවකපුර  ආදී  පෙදෙස්  යටවෙනවා.  ඒ  වගේම  ගඟේ  උතුරු  බැම්ම උසින්  අඩු  නිසා වත්තල  ජා  ඇළ  ආදී  පෙදෙස්  යටවෙනවා. ඒ නිසා  මට  එය  සාර්ථක  විසඳුමක්  ලෙස  පෙනෙන්නේ  නැහැ. සමහරවිට  ඔහු  කියන  ආකාරයේ  බැමි  වලින්  ස්තානිය  වැදගත්කමක්  සහිත  ප්‍රදේශ  කීපයක්  වගේ  බේරන්න  පුළුවන්  වේවි.  එහෙත්  ඒ  වෙනුවෙන්  වෙනත්  කොහේ  හෝ  බිල්ලට  දෙන්න  වෙනවා.

මේ  කතන්දර  වලට  අමතරව  1961  සිට  සැලසුම්   කරපු  වැඩසටහනක්  තියෙනවා කැළණි  ගඟේ  කඳුකර  පෙදෙස්  වල  ජලාශයක්  හදලා  ඒ  වතුර  වයඹට  හරවන්න.  ඒ  සමග  ජල  විදුලියත්  නිපදවන්න.  විශාල  බැම්මක්  සහ  කිමි  අසූ  ගානක්  දිග  ඇලක්. මේකනම්  කලොත්  ගංවතුර  නවතියි.  එහෙත්  අධික  වියදම්  වැඩක්.  කරන්න  වෙන්නෙත්  ජනාකීර්ණ  ප්‍රදේශයක.  මේක  කලොත්  බොහෝවිට  ලංකාවේ  විශාලම  ව්‍යාපෘතිය  වෙන්න  පුළුවන්.


සියල්ල  සලකා  පෝස්ට්  එකට පස්සේ  ආපු  ප්‍රතිචාරත්  අනුව  මට  පෙනී  යන්නේ  කැළණි  ගඟේ  මෝසම්  කාලෙට  එන  වසර  පනහ  චක්‍රයේ  ගංවතුරක්  වලකන්න  දැනට  යෝජනා වෙන්නේ  අර  ජලාශයක්  හදන  එකම  පමණයි.  ඒ  නිසා  අපිට  මේ  ගැන  තවම  කතාවට  ගන්න  දේවල්  ඉතුරු වෙලා තියෙනවා.

බොල්ගොඩ ජලාශය

කැළණි  ගඟේ  කතාවේ  නොකිය  බැරිම  කොටස  තමයි   බොල්ගොඩ  ජලාශය.  පානදුර  නගරය  දෙපැත්තේ  පිහිටි  ජලාශ  දෙකක් ගොඩබිමින් සම්බන්ධ  කරමින්  පානදුර  මොරටුව  අතරිනුත්  පානදුර  වාද්දුව  අතරිනුත්  මුහුදට  වැටෙන  බොල්ගොඩ  ජලාශ  පද්ධතිය  ලංකාවේ  විශාලම  ජලාශ  පද්ධතිය.  වකිමි 394  ලෙස  මැනෙන  මේ පද්ධතිය  ලංකාවේ ලොකුම  ජල  වර්ගපලය  සහිත  කෘතීම  ජලාශය  වන  සේනානායක  සමුද්‍රයට  වඩා සැහෙන්න  ලොකුයි.  පද්ධතියට  ජලය  සපයන වේරස්ස  ගඟ (රත්මලාන බොරලැස්ගමුව  අවට),  සහ  මහා  ඔය  (පන්නිපිටිය මහරගම හෝමාගම  අවට)  වගේ  කුඩා ප්‍රාදේශීය   ගංගා  හැරෙන්න  වෙනත්  ස්වාභාවික  පෝෂකයක්  නැහැ.  


හැබැයි  බොල්ගොඩ  කියන්නේ  විශාල  ගංගාවක්  මුහුදට  වැටීමෙන්  සැකසෙන  එස්ටුවාරියක්. මේ  ගැන  පර්යේෂණ  කරපු  විද්වත්තු කියන  හැටියට  බොල්ගොඩ  කියන්නේ  අතීතයේ  කළුගඟ  මුහුදට  වැටුණු  එස්ටුවාරිය. කලකට පෙර  සාගර මට්ටම  මීට  වඩා  ඉහල  ගිය  කාලෙක  බොල්ගොඩ ට  ගලපු  කළු  ගඟේ  ඉවුර  බිඳෙන  නිසා  ගඟ  වර්තමාන  ක්‍රමයට  ගලන්න  ගත්තම බොල්ගොඩ  සැපයුම  නවතිනවා. සිතියම  බලන්න  කළු ගඟ  කෙලින්ම  යන්න  බොල්ගොඩ  දිහාට,  එක  තැනකින්  බොහොම  ලඟින්  මිස්  කරගෙන  තමයි හැරෙන්නේ. අද එතනින්  ඇලකින්  ඒ  දෙක  සම්බන්ධිතයි. 

මේකත්  ගන්නේ  ජයිකා  වාර්තාවකින්.








බොල්ගොඩ  කැළණි  ගඟට  වඩා ලෙහෙසියෙන්  වතුර  බහින  ඕනෑම වතුර  ප්‍රමාණයක්  දැරිය  හැකි  ගඟක්.  මුහුදු  මට්ටම පහත  කාලේ කළුගඟ  හාරපු  කැනියන්  එකක්  මුහුද  යට  තියෙන  බව කියවෙනවා.  ඒ  නිසා දිය  බැස්ම  ප්‍රබලයි.

බොටම්ලයින්  එකනම්  කැළණි  වතුර  යම්හෙයකින්  බොල්ගොඩ  ට හරවන්නේ  නම්  බොල්ගොඩ  අවට  පෙදෙසේ  ලොකු  වතුර  මට්ටම්  වෙනසකින්  තොරව  මුහුදට  ගලා  යන  බවයි. අද  වෙද්දී  ප්‍රබල  පෝෂකයක්  නැති  නිසා බොල්ගොඩට  තමන්ගේ  ලොකු  ජලකඳක්  එන්නේ  නැහැ.

යෝජනාවක්


දැන්  අපි  දකින  ගැටලුව  වෙන්නේ  කැළණි  ගඟේ  වෝටර්  හෙඩ්  එක  පහත  නිසා ගංවතුර බස්සන්න  බැරි  එකනේ.  ඒ  නිසා මේ  වැඩේ  ටිකක්  ගඟ  ඉහත්තාවෙන්  කරන්න  බැරිද?  කඩුවෙලට  ඉහලින්  කැළණි  ගඟ  බොල්ගොඩ  දිහාට  හරවන්න  බැරිද?

මෙන්න  ආයිත්  ගංගා  දෙකේ  සිතියම. ගත්තේ  මෙතනින් 







මේ  සම්බන්ධයෙන්  කතා කරන්න  සමෝච්ච  රේඛා  සිතියම්  අවශ්‍යයි.  මට  එහෙම  සිතියමක්  ලැබුනේ  මෙන්න  මේ  ප්‍රකාශනයෙන්. දළ  අදහසක්  පමණයි  ගන්න  පුළුවන්.





ඔය  භුමියේ  උස  පෙන්වන  සිතියමේ  මා  ඊ  තලයක්  ඇඳලා  තියෙන්නේ  කැළණි  ගඟේ  හංවැල්ල  සිට  බොල්ගොඩ  ද්‍රෝණියේ  මහ  ඔය  කියන  අත්ත  ගලන  නිම්නයක  පිහිටි  පොල්ගස්  ඕවිට  දිහාට.  ඒ  ප්‍රදේශයේ  පටු  නිම්න  තියෙනවා  උස  මීටර  10 , 20  අවට. ඒ  ප්‍රදේශ  අනෙක්  සිතියමේ  පෙන්නා  දෙන  ආකාරයට  නිතර  ගංවතුරට  ලක්වන  ජනාවාස  රහිත  වගුරු.

යෝජනාව  තමයි මේ  ප්‍රදේශ  යාකරලා  කැළණි  ගඟේ  විශාල  ජල  පරිමාවක්  කඩුවෙල  හංවැල්ල  අතර  හරියෙන්  පොල්ගස් ඕවිට  පැත්තට  හරවන්න  කියන එක.

මේක තනිකරම  ඇලකින්  කරන්න  බැහැ.  හංවැල්ල  අවටදී   කැළණි  ජල  මට්ටම  මීටර  දහයක්  පමණ.  ඒ නිසා ඇලවල්  වගේම  උමං  පද්ධතිත්  යොදා ගන්න  වෙන්න  පුළුවන්. ජනාවාස  පාරවල්  කඳුගැට  ආදිය  උමං  වලින් ක්ලියර්  කරගෙන  ඉතිරි  වගුරු  දිගේ  ඇල  මාර්ග  හරහා  වතුර  ගන්නවා  නම්  සැහෙන  කොටසක්  මහ  ඔය  දිගේ  ගලන්න  අරින්න  පුළුවන්  වෙයි.  මොන  ආකාරයට  කලත්  අඩුම  ගණනේ  තත්  ට  ඝ මී  100  ඉක්මවන  ප්‍රවාහයක්  එන්නේ  නැතිනම්  තේරුමක්  නැහැ.  ඇලමාර්ගය  දිගේ වතුර පරිමාව වැඩි  වුනත්  වගුරු තත්වය  නිසා ඒවා මිනිසුන්ට  ලොකු  හානියක්  නොවී  රඳවාගෙන   බොල්ගොඩ  පැත්තට  යවන්න  පුළුවන්.

මේකත්  ඉතා  ලාබදායි  සරල  වැඩසටහනක්  නෙවි.  එහෙත්  අර  ජලාශය  හදන  එකට  වඩානම්  බොහෝ  සෙයින් අඩු  මිලකින්  කල  හැකි  වේවි.  මේ දිනවල  කෙරීගෙන  යන  උමා  ඔය  වැඩපිළිවෙලේ  මෙහෙම  උමගක්  තියෙනවා  කිමි  15  ට  වඩා  දිගයි [බදුල්ලේ  භූගත  ජල  සංචිත  නිසි  අධ්‍යනය  නොකිරීමෙන්  වෙච්ච  අවුල්  මේකට  ගාවන්න  එපා -  ඒවා  ඉංජිනියරින්  මිස්ටේක්ස්].

හැබැයි  බ්ලොග්  පෝස්ට්  දෙකක්  දිගට  ලියන්න  තරම් සැහෙන  මහන්සි  වෙලා හෙව්ව  කැලණි ගඟේ  ගංවතුර "වලකන්න"  තියෙන  හොඳම  ක්‍රමයක්  මේක  කියලා  මට  හිතෙනවා.  බොහෝ  විට  එකම  ප්‍රායෝගික  ක්‍රමය  ඕක  විතරක්  වෙන්න  පුළුවන්.

1989  වසර 50  චක්‍රයේ  ගංවතුර  එද්දී  තිබ්බ  පිට්ටනි  වල කුඹුරු  වල  දැන්  මිනිස්සු  පදිංචි  වෙලාලු.  නිකමට  හිතන්න  වසර 50  චක්‍රයේ  ඊ  ගාව  එක  එද්දී  කොහොම  තත්වයක්  තියේවිද? ඒ  නිසා  අර  කොලොනියල්  කාලේ  ඇලවල්  මත්තේ  එල්ලිලා  වතුර  බස්සන්න  පොම්ප  හයි  කරනවාට  එහායින්  හිතල  "ගංවතුර  වැළකීමේ"  ක්‍රමවේදයකට  ඉක්මනින්  නොගියොත්  ඊ  ගාව  එක  ලොකු  ව්‍යසනයක්  වෙන්න පුළුවන්.






Sunday, June 5, 2016

කැළණි ගංවතුර - I (අතීතය සහ වර්තමානය)

පොඩි බ්‍රේක්  එකක් ගන්නවා කියල  ගිහින් කෙලින්ම අවුරුද්දක් මේ බ්ලොග් එක  නවතා දමා තිබ්බා. 2016  මැයි මාසේ කැළණි ගඟේ  ආපු ගංවතුර වගතුග ආයිත් ලියන්න පටන් ගන්න  හොඳ හේතුවක්. අපි  එතනින්  ආපහු පටන් ගම්මු.

කැළණි ගංවතුර සම්බන්ධයෙන් විවිධ ලිපි  කියවන්න පටන් ගැනුනේ  ඉබේම වගේ.  මම මේ  සම්බන්ධ  විෂය විද්වතෙක් නොවුණත්, විෂය  සම්බන්ධයෙන් බොහෝ  දේ  ලියවී  ඇති  නිසාත්  තාක්ෂණික  සහය  සපයන්න  පෙළඹුණු  තම  පර්යේෂණ ප්‍රකාශන  ලබාදීලා  උදව්  කරපු  විෂය  විද්වතුන් කීප  දෙනෙකු නිසාත්  මට  මේ  සටහන සම්පුර්ණ  කරගන්න පුළුවන්  වෙන්නේ.

විශේෂ  ස්තුතිය  යන්න  ඕනේ ඔරිජිනලි  මේ  ප්‍රශ්නය  මතු  කල  උදිත  මීගහතැන්නටත්,  පර්යේෂණ  ප්‍රකාශන, ව්‍යාපෘති සැලසුම් ආදිය  ලබා දී  උපකාර  කල  චමිලා නිරෝෂිනී, නදීෂා  චන්ද්‍රසේන  සහ  කස්සප  දෙව්මිණි ගම්ලත්  වැනි  විෂය විද්වතුන්ටත්, පුවත්පත්  වාර්තා  ලබා  දුන්නු  තරිඳු උඩුවරගෙදර, හෂිත අබේවර්ධන සහ සුභාෂ් වීරතුංග  ජයවර්ධන වැනි  විෂය  ගැන  උනන්දුවක්  දක්වන සහ මාධ්‍යකරණයේ  නියුතු අයටත්.

සටහනේ මූලික අරමුණ කැළණි  ගංවතුර ගැන කියවන්න  යෙදුනු  දේවල් එක  තැනකට  ගන්න  එක. ඒ නිසාම  ඔබ  දන්නා  වෙනත්  මූලාශ්‍ර  තියේනම් ඒවා  මෙතනට  එකතු  කරන්න.  ඒ  සමග  පෝස්ට්  එක  තවත්  දිගට  ලියවෙයි.  හැබැයි  මගේ  අදහස්  සහ  යෝජනාත්  මීට එකතු  වෙනවා.  විෂය  විද්වතෙක්  නොවුනත්  මට  හිතෙන මතයක්  මට  හැකි   පමණ  ස්තාවරත්වයකින්  ඉදිරිපත්  කරන්න  බලාපොරොත්තු  වෙනවා. සටහන  දිගු  වීම  ගැනනම්  කරන්න  දෙයක්  නැහැ. බොහෝ  විට  කොටස්  දෙකකට  කඩන්න වෙයි.



අතීතය 

කැළණි  ගඟ  කියන්නේ  සැහෙන  දුරක් ඉතාම පහත්  තැනිතලාවක් දිගේ ගලන  විශාල  ජල ප්‍රවාහයක්  සහිත ගඟක්. ඇවරේජ් ඩිස්චාජ්  එක  (වාර්ෂික) අනුව  දෙවැනි විශාලම  ගඟ. කැළණි  ගඟේ  ජලය මුදාහැරීම  මූලිකව  පවතින්නේ  මෝසම්  කාලයට  පමණයි. ඉතිරි  කාලෙට  ගඟ දිගේ  ලවන  ජලය ඉහලට  ගලනවා. ඒ කියන්නේ   කැළණි ගඟ මෝසම්  කාලෙට  එක  පාරට විශාල  ජල  ප්‍රමාණයක්  ඉතාම  පහත, මුහුදු මට්ටමට  ආසන්න ප්‍රදේශයකට මුදාහරින බව. මේ  නිසා  ගඟේ  නැවුම් ආශිතව පිටාර  තැනි  බිහිවෙනවා.  අතීතයේ  කැළණි ගඟ  වර්තමාන  කොළඹ  නගරය  මෙන්ම  ජා ඇල  වත්තල  ආදී  ප්‍රදේශ  හරහා  මෙසේ  පිටාර  ගලන්න  ඇති.  කොළඹ  නගරයේ  හා  අවට  පෙදෙස්  වල  පැතිරුණු   වගුරු  පද්ධතියක්  පවතින්න හේතුව ඒ  කැළණි  ගඟේ  පිටාර තැන්න  නිසා. 

කැළණි  ගඟ හරස්  කරලා හදන මුල්ම  ජනාවාසය  වනුයේ  නිශ්ශංක  අලගක්කෝනාර කැලණියේ  ජලය  බස්සවා  තැනු කෝට්ටේ  [බලකොටුව] පසුව  මෙය  අගනගරයක්  වෙනවා.  ඊට  ටික  කලකට  ප්‍රතුගීසින් කොළඹ  නගරය  තම  වාසස්ථානය කරගන්නවා.  පෘතුගීසින්  කොළඹ  කිව්වේ  වර්තමාන ගාලු  මුවදොර  හරියේ  ඉඳලා  කොටුව දිහාට  තියෙන   කඳුගැටයක්  වැනි පෙදෙස. මේ  වෙද්දී  වර්තමාන දකුණු කොළඹ  වගුරේම  කොටසක්.  කැළණි  ගඟ  එතනින්  පිටාර ගලන්න  ඇති.  මෙම වගුරෙන් කොටසක් ජලාශයක්  බවට  පත්කරන්නේ පෘතුගීසින්.  බෙරේ  වැව  ලෙස හඳුන්වන ජලාශය නිර්මාණය කරගන්නේ  රාජසිංහ  රජුගේ  ආක්‍රමණ  වලින්  නගරය  බේරා ගන්න. මේ  වගුරු  කොළඹ  හා  කෝට්ටේ  මැදින්  ගඟට  සම්බන්ධ  වී  තිබුණු  බවට  පහත  ඕලන්ද  සිතියම  සාධකයක්. එහි  ලොකු  කොටු  වශයෙන්  තියෙන්නේ  වගුරු  හෝ කුඹුරු.







ලන්දේසි යුගය සහ සෙබස්තියන් ඇල 

ලන්දේසින් කොළඹ කොටුව පුළුල්  කරද්දී  කොටුවට  මදක්  උතුරෙන්  වේල්ලක්  බන්දලා කැළණි  ගඟ  එක්ක  ඇති  වගුරු  සම්බන්ධය  බිඳ  දමනවා. අද  වේල්ල  වීදිය  කියන්නේ  එතන. ඒ  සමගම  ඔවුන් එතනින්  ඇල මාර්ගයක්  දානවා. සෙබස්තියන් ඇල  ලෙස  ප්‍රකට  වෙන  මේ  ඇල  බෙරේ වැව  සහ  කැළණි  ගඟ  සම්බන්ධ  කරනවා.  ගූගල් ගෙන්  හොරකම් කල  මේ  සිතියමේ  තියෙන්නේ  ඒ  ඇල.


 වර්තමානයේ  සෙබස්තියන්  ඇලේ  කොටසක්  කොළඹට  නැගෙනහිරින්  ගිහින්  කෝට්ටේ  ඇලට  වගේම  නාවල  දිහාවෙන්  වැල්ලවත්ත  ඇලටත්  තව  දෙහිවල  නැදිමාල  බෙල්ලන්තර  කවුඩාන ඒ  වගේම  කෝට්ටේ මාදිවෙල  වගේ  පැතිවලින් ඇවිත්  වේරස්ස  ගඟටත්  සම්බන්ධ  වෙනවා.  ඒ  වගේම  මුතුවැල්ල  හෙවත්  මුට්වෝල්  හරියෙන්  උමඟකින්  මුහුදට  ගලා බහිනවා.

ඕලන්දක්කාරයින් මේ  ඇල  තනන්නේ  ගොඩබිම්  ප්‍රවාහනය  දුබල  කාලේ  නගරයට  ප්‍රවාහන  මාධ්‍යයක්  ලෙස  භාවිතා  කරන්න.  සෙබස්තියන්  ඇලේ  මැද  හරිය  කැළණි  ගඟට  වඩා  උසයි.





මුතුරාජවෙල 


කැළණි  ගඟ  මෝය  ආසන්නයට ගලද්දී  මුතුරාජවෙල  වගුර  හමුවෙනවා  එය  තියෙන්නේ  කැළණි  ගඟට  උතුරට  වන්නට, එයත්  ගඟේ  නැම්මක  පවතින  පිටාර  තැන්නක්.  මුතුරාජවෙල  ඉස්සර  කැළණි  ගඟේ  සිට  මීගමුව  දක්වාම  පවතින්න  ඇති,  එහෙත්  දැන්  ඉතුරු  පුළු  ප්‍රමාණයක්  පමණයි.  මුතුරාජවෙලට  සමාන්තරව  ඕලන්ද  කාරයින්ගේ  ඇලක්  යනවා.  මුතුරාජවෙල  දැන්  කැළණි  ගඟට  සම්බන්ධ  වන්නේ  නැහැ  ම අ දන්නා  තරමින්. එය වර්තමාන  සිතියම්  වල  එතරම්  විශාල  ලෙස  නැති  නමුත්  මාර්ග  සැලසුමක   පහත  පැරණි  සිතියමෙන්  පෙනෙනවා වඩාත්  පැහැදිලිව.

මුතුරාජවෙල  හරියේදී  ගඟ  මුහුදු  මට්ටමට  ආසන්නයි.    




ඉංග්‍රීසි  යුගය

 
ඉංග්‍රීසි  යුගයේ  කැළණි  ගඟේ  දකුණු  පිටාර  තැන්න  අහුරමින් කරන  ඉඩම්  ගොඩ  කිරීම නිසා  තමයි  අද  තිඹිරිගස්යාය  තුම්මුල්ල  හරියේ  ඉඳලා  නාරාහේන්පිට  වෙනකම්  තීරුව  ගොඩබිමක්  වන්නේ.  මේවාත්  ගඟෙන්  අල්ලපු  ඉඩම්.  කොළඹ  හත  කියන සැලසුම්  කල කොළඹ  ටිකක්  ලස්සන හරිය  හදන්නේ  එහෙම.

මේ  කාලේ  මතය  අනුව  මූලික  වැදගත්  පෙදෙස  වන්නේ  සම්ප්‍රදායික  කොළඹ  නිසා  
[ග්‍රෑන්ඩ් පාස්  පෙදෙසේ සිට] ඉවුරට  ආරක්ෂක  පවුරු  දමනවා නගරය  ගංවතුරෙන්  බේරාගන්න. හදිසි  ගංවතුර  තත්වයකදී  කැළණි  ගඟ  සෙබස්තියන්  ඇල  හරහා  කොළඹ දිහාට  උතුරන  එක  වලකන්න  ග්‍රෑන්ඩ්පාස්  හරියෙන් ලොක්  ගේට්  එකක්  දානවා,  නෝත්  ලොක්  ගේට්  කියන්නේ  ඒකට.

ඒ  අනුව  ගඟ  හරහට  නගරය පුළුල්  කරලා  නගරය පමණක්  බේරනවා. ඒ කාලේ  දැක්මෙන්  ඔරුගොඩවත්තේ  විතර  ඉඳලා  කඩුවෙල  දිහාට  පෙදෙස  බේරාගන්න  ලොකු  උනන්දුවක්  නැහැ  මොකද  ඔය  කියන  කාලේ ඒවායේ  වැඩි  [උසස්  සමාජයේ] ජනගහනයක්  නැති  නිසා වෙන්න ඇති.  ඒ  අනුව  ගඟේ  ස්වාභාවික  ගමන  බාධා කරලා නගරය පුළුල්  කිරීමෙන් නගරයට  කලින්  ගඟේ  පිහිටි  එම  පෙදෙස්  යටවීම  ඔවුන්  බලාපොරොත්තු  වූ තත්වය  වෙන්න ඕනේ.

පහත  "ස  රස" කොමෙන්ටුවක  කියන පරිදි ලොක්  ගේට්ටු  කැළණි  ගඟට  ගලන  හැම  ඇලකම  වගේ  තියෙනවා.  මේ  ලොක්  ගේට්ටු  වලින්  මනාව  පැහැදිලි  වන්නේ  සම්ප්‍රදායික  කොළඹ  පමණක්  බේරාගන්නට  එවකට  පාලකයින්  දැක්වූ  උනන්දුව.  නගරයේ  වතුර  ගඟට  බස්සන්නත්,  ගඟේ  වතුර  නගරය  හරහා  පුරුදු  විදිහට  ගලන  එක  නවතන්නත්  තමයි  ඉවුරු  වල  පවුරු  බන්දලා  ලොක්  ගේට්ටු  දාන්නේ.  මේ  හේතුව  නිසා  කැලණියේ  පිටාර තැනි  වලින්  මුහුදට  ගැලීම  නැවතෙනවා.  ඒ  බ්ලොක්  වෙච්ච  වතුර  තමයි දැන්  ගංවතුරක්  වන්නේ.

පසුකාලීනව  කෙරෙන  වැඩේ  තමයි  කිසිම  සැලසුමකින් තොරව  ඒ  යටවෙන්න  නියමිත  පළාතේ  ජනාවාස  පුළුල්  කිරීම. අද  ගඟ  දිගටම  විශාල  ජනගහනයක්  සහිත  මහා  නගර  සභා  කීපයක්  තියෙනවා. එතනින්  එහාට  ගියත්  මිනිස්සු  දිගටම  පදිංචිව  ඉන්නවා.

කැළණි ගඟ 

කැළණි  ගඟේ  හැසිරීම  ගතහොත්  ගංවතුර  චක්‍ර  තුනක්  ගැන  කියවෙනවා,  වසර  පහකට, දහයකට  හා පනහකට  වරක්  ලෙස - කාලය  වැඩි  වෙද්දී  ප්‍රමාණාත්මකව  විශාලයි.  මේ  චක්‍රීය  කාලයන්  සරල  සාමාන්‍ය  අගයන්  පමණයි.  වසර  පනහකට  වරක්  එන  මහා  ගංවතුර  අවසාන වරට  ආවේ 1989.  ඊට  වසර  27  කට  පස්සේ  2016  ආපු  ගංවතුර  ඒ  වසර  පනහ  චක්‍රයේ  ඊ  ගාව  එක  කියා  හිතන්න  පුළුවන් [පර්යේෂණාත්මක  දත්ත  තවම නැහැ]

මේ  වසර  පනහ  චක්‍රීය  ගංවතුර  වේගයෙන්  ව්‍යාප්ත  වෙන  ජනාවාසකරණය  තුල  සැලකිල්ලට  ගන්නේ  නැහැ.  කඩුවෙල  පැත්තෙන්  හොයා  බැලුවොත්  දකීවි  1989  යටවෙච්චි ඉඩම්  පිට  පැතිවල  අයට  විකුනපු  බවත් මෙවර  යටවුණේ  ඔවුන්ගේ  නිවාස බවත්.  ඒ අනුව  ගැටලුවේ  ප්‍රධානම  අර්බුදය  කෙටිකාලින  දැක්මක්  එක්ක  කෙරෙන  නගර  ව්‍යාප්තියට  දිගුකාලින  ගංවතුර  චක්‍රය  නිසි  ලෙස  අවබෝධ  නොවීම  කිව්වොත්  වඩාත්  නිවැරදියි.

කැළණි  ගංවතුර  ගැන  කතා  කරන  බොහෝ  අවස්ථා  වල  අපි  දකින  තවත්  පැටලිල්ලක්  තමා  කොළඹ  වැසි   ජලය  බැසයාමේ  ගැටළු  නිසා  ඇතිවන  ගංවතුර  එක්ක  මේ  කතාව පැටලෙන  එක.  මේ  තත්වය  අපි  දැක්කා  කැළණි  ගංවතුර  එක්ක  සෙබස්තියන්  ඇල  කොළඹ  අභ්‍යන්තරයේ  ජලමාර්ග  සහ  මුට්වෝල්  උමඟ  ආදිය  කතාවට  සම්බන්ධ කිරීමෙන්.  එහෙත්  මේවා  කැළණි  ගන්ගාධාරයේ  එන  ගංවතුරට  සම්බන්ධයක්  නැහැ. අනික  ගන්ගාධාරයේ  වතුර  එනකොට  කරන්නේ 
සෙබස්තියන් ඇලේ   කට  ලොක්  කරන එක.  දැනට මෙට්‍රෝ කොළඹ  පවතින  ඇලවල්  සහ ජලාශ  අතරින්  දියවන්නාව  හැරුණුවිට  සියල්ල  කැලණියට  වඩා උසින්  වැඩි නිසා  නගරයේ  වර්ෂා  ජලය  ගඟට  බස්සන  එකයි  ගංගාධාරයේ  වර්ෂා ජලය  නගරය  දෙසට  ගලන  එකයි  සිද්ධ  වන්නේ  දෙපැත්තට.

භූ  විෂමතාවය  සැලකුවොත් ගඟ  ඉතාම පහත  මට්ටමකින්  ගලන්නේ. කැළණි ගංවතුර  ගැන  වටිනා  පර්යේෂණ  රාශියක්  කරපු  චමිලා  නිරෝශානි ගේ  මේ  පර්යේෂණයෙන්  උපුටාගන්නා  පරිදි  කොළඹ  ආසන්නයේ  ගඟ  මුහුදු  මට්ටමින්  මීටර  දෙකක්  විතර  තමා  උස.  හංවැල්ල  ප්‍රදේශයේදී  මීටර  දහයක්  පමණ. දකුණු  දිහාවට  ගලන  ගඟ  හංවැල්ලෙන් අංශක  අනුවක  නැම්මකුත්  ගන්නවා.  ඊට  පස්සේ  අහුවෙන  පහත්  බිමේ  දඟර  ගැහෙමින්  ගලන්නේ.

පහත සිතියම  ගන්නේ ජයිකා  පර්යේෂණ  වාර්තාවකින්.


ඒ  අනුව  ඇත්තෙන්ම  දැන්  සිද්ධ  වන්නේ  ගංගාධාරයේ  එන ගංවතුර  හංවැල්ල  හරියේ  සිට  පිටාර  තැනි  වලට  එකතු  වෙන්න  පටන්  ගැනීමයි. ගඟ  පහලින්  ඇති  කොළඹ  මෙට්‍රෝ  පෙදෙස  නිසා  ඒවා  මුහුදට  ගලන්න  විකල්ප  මාර්ග  නැහැ.  වෝටර්  හෙඩ්  එක  මදි  නිසා  [මු මට්ටමට  වතුරේ  උස] වේගයෙන්  බහින්නේත්  නැහැ.  ඒ  නිසා ඒ  ඔක්කොම  වතුර  ගඟ  දිගේ  ගලනකම්  දෙපැත්තේ  පහත්බිම්  වලට  ගංවතුර  පිරෙනවා.

මෙහි  දෙවැනි  කොටසින්  මේ  ගැටලුවට  වර්තමානයේ  දී  ඇති  විසඳුම්  සහ  අනාගතයේ  දෙන්න  යන විසඳුම්  එක්ක  මගේ  අදහසත්  ලියන්න  බලාපොරොත්තු  වෙනවා.

Saturday, May 23, 2015

සෙනෝබියා සහ පැල්මයිරා

ඇලෙක්සැන්ඩර් සීසර් හිට්ලර් ඔක්කොටම කලින් එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය අත්සන් කලාම වෙන වැඩේ ගැන ලියන්න මෞර්ය රජතුමාට පොරොන්දුවක් දුන්නා. තාම කටු සටහනක ස්වරූපයෙන් තියෙන ඒක ලියන්න ටිකක් වෙලාව අවශ්‍යයි. ඒ අතරේ සිද්ධ වුනු කාලකන්නි සිද්ධියක් නිසා මේ පෝස්ටුව ඉක්මන් වෙනවා.

මේ සාමාන්‍ය දැනුම සමූහ දෙකක පළ කරන්නට යෙදුනු ප්‍රශ්නයක් [සබැඳි 1, සබැඳි 2].

1. වසර තුනකදී දැවැන්ත අධිරාජ්‍යයක් මෙල්ල කර එයින් විශාල කොටසක බලය තහවුරු කරගෙන අධිරාජ්‍යයක් තැනු රූමත් තරුණ ගැහැණිය කවුද? මෙයා සැබවින්ම සටන් කල කෙනෙක්, අසු පිට ගිහින් හමුදාව එක්ක පාගමනින් යමින් සටන් කල තරුණ ගැහැනියක්

2. ඇය උන්නේ කොහෙද?

3. ඇය සමග සටන් කල දැවැන්ත අධිරාජ්‍යය කුමක්ද?


4. වසර තුනට පස්සේ වෙන්නේ මොකද්ද?

5. ඇයගේ අධිරාජ්‍යයට වර්තමානය සමග ඇති සම්බන්ධය කුමක්ද?

6. [බෝනස්] රූමත් කිව්වට එක එකා කියන කතා තමා. හැබැයි රූමත් වීමෙන් වාසියක් වුනා කියා ඇය ගැන අධ්‍යනය කරන සමහරු කියනවා. ඒ වාසිය මොකද්ද?

--------------

නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ පොයු [CE] 270-273 කාලය තුල විශාල පැල්මරින් අධිරාජ්‍යය බිහිකළ සිරියාවේ පැල්මයිරා නගර රාජ්‍යයේ සෙනෝබියා රැජිනයි.

සෙනෝබියා කියන්නේ වංශවත් පවුලකින් පැවතෙන කෙනෙක් ලෙස සැලකෙන්නේ. අලෙක්සන්ඩර්ගෙන් පස්සේ ඒ හරිය පාලනය කල ග්‍රීක සම්භවය ඇති පාලකයින්, එලෙසින්ම ඊජිප්තුව පාලනය කල ක්ලියෝ පැට්‍රා ගේ පියා වන ටොලමි ආදීන්ගේ සිට කාතෙජියානු [ෆිනිශියානු] සහ යුදෙව් කලාපයේ ප්‍රධාන ධාරාවල නායකයින් එක්ක ඇයට පරම්පරාගත සම්බන්ධයක් තියෙනවා. එහෙත් ඇය අයිතිවන්නේ සිරියාව ආශ්‍රිතව ජීවත් වෙච්ච යුදෙව් වාර්ගික පවුලට අයත් ඇරමියන් වරුන්ට. ඇරමයික් බසින් ඇගේ නම ලියවෙන බාත් සබ්බායි කියන ස්වරූපය තමා ඇය භාවිතා කරලා තියෙන්නේ. සෙනෝබියා කියන්නේ රෝමන් නම [ඒ කාලේ කලාපයේ සක්‍රිය සංස්කෘති වල බලපෑම නිසා කෙනෙක් නම් කීපයක් භාවිතා කල බවත් පෙනෙනවා, සෙනෝබියාට අරාබි බසිනුත් නමක් තියෙනවා]

සෙනෝබියා පැල්මයිරාවේ ප්‍රාදේශීය රජෙකුට විවාහ කරදෙන්නේ බොහොම ලාබාල වයසින්. රජු සහ රජුගේ පෙර වීවාහෙන් උපන් ඔටුන්න හිමි කුමාරයා මියයද්දී සෙනෝබියාට වයස තිහක්වත් නැහැ. ඊ ගාවට ඔටුන්න හිමි ඇගේ පුතාට වසරයි වයස. ඒ අනුව පුත්‍රයා අභිෂේක කර සම්මතය අනුව සෙනෝබියා පාලනය අතට ගන්නවා භාරකාරයෙක් ලෙස. මේ පොයු 267 වෙද්දී.

පැල්මයිරා නගරය සිරියා කාන්තාරය මැද්දේ තියෙන ක්ෂේමභුමියක්. ඒ නිසා මධ්‍යධරණී වෙරළේ සිට ඉන්දියානු සාගරය පැත්තේ තියෙන මෙසපොතේමියාව වැනි .පෙදෙස් වලට යන බොහෝ මාර්ග වැටෙන්නේ ඒ හරහා. මේ හේතුවෙන් පැල්මයිරා නගරය ඒ වෙද්දී සැහෙන්න බලවත් වෙන්න ඇති. කෙසේ වෙතත් රෝමයේ අනුදැනුම යටතේ ප්‍රාදේශීය පාලකයෙකු යටතේ තමයි නගරය පාලනය වන්නේ. මේ රෝමයේ බලය ඉහලින්ම පැතිරුණු කාලයක්. යුදෙව්වන්ගේ කැරලි දෙකම මෙල්ල කරලා යුදෙව්වන් ඔවුන්ගේ භූමියෙන් කුදලාගෙන ගිහින් යුරෝපය පුරා වහල් මෙහෙයට වික්කට පස්සේ කලාපයේ ඔවුන්ට තර්ජනයක් තිබ්බේ නැහැ. සෙනෝබියාගේ සැමියාත් එහෙම රෝමය යටතේ උන්නු ප්‍රාදේශීය රජෙක්.

කෙසේ වෙතත් රෝමය ගැලික් යුද්ධ [ප්‍රංශය - සූර පප්පලගේ පසුකාලින ඇටැක් එක :) ] එක්ක පැටලෙන වෙලාවේ පොයු 270 දී තිස් හැවිරිදි සෙනෝබියා රැජින තීරණය කරනවා නිදහස ලබා ගන්න. ඇත්තෙන්ම ඇයගේ සටන පටන් ගන්නේ රෝමය වෙනුවෙන් පර්සියාව පැත්තෙන එන ආක්‍රමණයට එරෙහිව. එහෙත් රෝමය 
මේ සටනට ඒ හැටි උනන්දුවක් නොදෙන නිසා ඇය තනියම යන්න තීරණය කරනවා. ඊට පස්සේ සිරියාවේ සිට යුදෙව් පෙදෙස් පසුකර සෙනෝබියා ඊජිප්තුව ආක්‍රමණය කරනවා. සටන් කරලා ඊජිප්තුවේ රෝමානු පාලකයාව මරා දානවා. ඒ වගේම වර්තමාන තුර්කිය දිගේත් සැහෙන දුරක් යනවා. වසර තුනකින් මෙම කාන්තාව කලාපයේ රෝමානු හමුදා පරදවා ඒ කාලේ හැටියට සැහෙන්න විශාල අධිරාජ්‍යයක් හදනවා. පැල්මරින් අධිරාජ්‍යය කියන්නේ එය.

සෙනෝබියා අසු පිට යන්න සෙබළු එක්ක හරි හරියට පා ගමනින් යන්න සමත් බවත් ඇය සටන් පෙරමුණේ සිට සටන මෙහෙයවූ බවත් කියවෙනවා.

කෙසේ වෙතත් නැගෙනහිර බලය ගිලිහීම වඩාත් දරුණු බව දකින රෝමන් කාරයෝ ගැලික් යුද්ධේ පසෙක තබා මුළු බලය යොදා පැල්මයිරා පැත්තට එනවා. තියුණු සටන් රාශියක් සහ ශූර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හැකියා යොදාගෙන රෝමන් කාරයින් සෙනෝබියා ගේ හමුදා පරදවනවා. පැල්මයිරාවෙන් පලාගිය සෙනෝබියා සහ දරුවා පස්සේ අල්ල ගන්න ඔවුන් සමත් වෙනවා. පැල්මරින් අධිරාජ්‍යය පවතින්නේ වසර තුනයි. මෙතරම් විශාල අධිරාජ්‍යයක් එතරම් කෙටි කලකදී හදල නැති වෙච්ච එක දුර්ලභ දෙයක්.


අතුරු  කතාවක්  ලෙස,  සෙනෝබියාගේ සැමියා සහ ඔහුගේ  පෙර  විවාහයේ  පුත්  කුමරාගේ මරණ  ගැන  කතාවේ  දෙපැත්තක් තියෙනවා. රජු හා කුමාරයා මරන්නේ  රජ පවුලේම ඥාති  සහෝදරයෙක්.  ඊට  මූලික  හේතුව  ඔහුට  රජු  දුන්  දඬුවමක්.  හැබැයි  ඒක  යට  වෙනත්  හේතු  තියෙන  බවට  මත  පවතිනවා.  පහසුවෙන්ම  සැක  කල  හැක්කේ  සෙනෝබියා තම  පුත්‍රයා  රජකරවන්න  මේක  කළ  බව.  එහෙත්  බොහෝ  දෙනා  සිතන්නේ  මේක  රෝමන්  කාරයින්ගේ  වැඩක්  බව.  මොකද සෙනෝබියා  පස්සේ  මෙහෙයවන  ප්‍රබල හමුදාව හදන්නේ ඇයගේ  සැමියා.  ඇත්තෙන්ම  රෝමන්  කාරයින්ට  ගහලා  අධිරාජ්‍යයක් හදන  එක  ඔහුගේ  සැලසුමක්.  ඒ  නිසා රෝමන්  කාරයෝ  ඔහුව  මරා  දැම්ම  බව  කියවෙන්නේ.  රෝමානු  ඉතිහාස  මූලාශ්‍ර  මේකේ  බිල  සෙනෝබියාට  දාලා  තියෙනවා.  එය  ඇය  පරාජය  කරන්න  ගෙනගිය  ප්‍රචාරක  ව්‍යාපාරයේ  කොටසක්  ලෙස  බොහෝ  දෙනා  හඳුනාගන්නේ. කෙසේ වෙතත්  අන්තිමේදී  සෙනෝබියා  පරදින්නේ  මේ  කූට  ප්‍රචාරක  වැඩසටහන්  මගින්  ඇගේ  පිරිස  ඇය  කෙරෙහි  බිඳුවා  ලීමෙන්.

අල්ල ගත්ත සෙනෝබියා දම්වැලින් බැඳ රෝමයේ ඇවිද්දවන ප්‍රකට දඬුවම සඳහා ගෙන යනවා. ඇයගේ දරුවා මගදී මියයනවා [හෝ මරා දැමෙනවා] එහෙත් සාමාන්‍යයෙන් අල්ලගත්ත නායකයින්ට අත්වෙන ඉරණම හෙවත් මරණය සෙනෝබියාට වුනාද කියන එක විවාදාත්මකයි. සමහරු එහෙම හිතනවා. එහෙත් සමහරු කියන්නේ අතිශයින් රූමත් නිසා ඇය මරා දමන එක අධිරාජයා නතර කරනවා කියා. සමහර විටෙක කිසියම් රෝමානු වංශවතෙක් ඇය විවාහ කරගන්න ඇති කියා හිතන්නේ. මොකද පසුකාලින රෝමානු නම්ගොත් අතර සෙනෝබියා ගෙන් පැවතෙන බවට සැක හිතෙන නාම දකින්න ලැබෙන නිසා.

සෙනෝබියා වර්තමානයට දක්වන සම්බන්ධය නම් ඇය විසින් උපරිමයට පත්කළ සුන්දර පැල්මයිරා නගරයේ ඉපැරණි නටඹුන් ඉස්ලාමික රාජ්‍ය කල්ලියේ අතට පත්වීම නිසා. මෙම නගරයේ නටඹුන් පුරා විද්‍යාත්මකව ඉහල වටිනාකමක් ගන්නවා. අවාසනාවකට යක්ස පැටවූ එකත් වනසා දාවී. ශිෂ්ටාචාරය තරම් ඔවුන්ට දරා ගන්න බැරි වෙන දෙයක් නැහැ.

පහත  පින්තුරයේ පැල්මයිරානු අධිරාජ්‍යය කහපාටින් සලකුණු කර තියෙන්නේ. සංසන්දනාත්මකව අනෙකුත් එව්වා එක්ක හරි හරියට ඉන්නවා. මේකයි ඊ ගාව පින්තුරයයි දෙකම විකියෙන්.





මේ ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර මත පසුකාලයේ ඇඳපු චිත්‍රයක්. පැල්මයිරා පරාජය වෙද්දී නගරය අතහැර යන්න පෙර ඒ දිහා ඇය අවසාන වරට බලන මොහොත. අයිරෝනිකලි, අපිට ඒ ශිෂ්ටාචාරය දිහා අවසානෙට බලන්න තියෙන්නේ දැන්. තව ටික කලකින් ඔතන මිලිටරි කෑම්ප් එකකට වඩා යමක් තියෙන එකක් නැහැ






මේකත්  පසුකාලීනව  ඇඳපු  එකක්.  සෙනෝබියා රැජින  සටන්බිමේ  සෙබළුන්ට  උපදෙස්  දෙන  අවස්තාවක්  පාදක  කරගෙන. ගත්තේ  මෙතනින්





Wednesday, May 6, 2015

කොහේද කොහේද අපේ ලොවක් - මුරකාවල් නැති - අපේම අපේම නවාතැනක්


අඩසියවසකට ආසන්න කාලයක් රාජ්‍යයක පාලනයකින් තොරව පැවති, එවකට ලොව විශාලම ජන ඝනත්වය හිමි, මහා මාර්ග රහිත ප්‍රදේශයේ නම කුමක්ද? මේ ගැන ඔබ දන්නා කරුණු එකතු කරන්න

--------------------

අපෙක්ෂා කල පිළිතුර වනුයේ හොංකොං ආසන්නයේ පිහිටි කොව්ලූන්  හි බැමිවටකළ නගරය [Kowloon Walled City]. නගරය වටේ බැඳෙන පැරණි බැම්ම නිසා තමයි නම එන්නේ. හරියටම  තියෙන්නේ  
හොංකොං  දූපතට  කෙලින්ම  අනිත්  පැත්තේ  ගොඩබිමේ.






කොව්ලූන් කියන්නේ හොංකොං ප්‍රදේශය ආශ්‍රිත පැරණි බලකොටුවක්. අක්කර 7ක විතර පෙදෙසක්. මෙම බලකොටුව කාලයක් තිස්සේ චීනුන් පාලනය කළා. ගිවිසුමකින් හොංකොං ගත්ත බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයින් එක්කත් සමගාමිව මෙහි බලකොටුවක් හා චීන හමුදා පිරිසක් තිබ්බලු. නමුත් මේ හමුදා පිරිස කාලෙකට පස්සේ ඉවත් කරගෙන තියෙනවා. ඒ වෙද්දීත් මෙය චීන භූමියක්.

හමුදාව තවම ඇති කියා සැකකරන 
හොංකොං බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය මෙය ආක්‍රමණය කරනවා. ඒ වෙද්දී හමුදාවක් උන්නේ නැහැ. ආක්‍රමණයත් එක්ක චීනුන්ට මෙහි බලය ගිලිහෙනවා. හැබැයි හමුදාවක් නැති නිසා බ්‍රිතාන්‍යයත් ආපහු යනවා.

තවත් අඩ සියවසක් පමණ මෙම කලාපය බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑමට යටත් පෙදෙසක් ලෙස පවතිනවා. මෙහි බොහෝ ගොඩනැගිලි කඩා දැමෙන අතර මිනිස්සු පැල්පත් අටවාගන්නවා. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය සපුරා ගිලිහෙන්නේ ජපනුන් දෙවෙනි ලෝක යුද්ධේ කාලේ මෙය අල්ලා ගැනීමෙන්. ඒ වෙද්දී චීනුන් කොවලූන් වලින් ඈත්වෙලා. හතලිස් ගණන් වල සිට බ්‍රිතාන්‍ය 
හොංකොං පාලනයත් කොව්ලූන් අමතක කර දානවා.

මේ කලාපයේ විවිධ අවුට් ලෝ අය සහ සමාජවාදී චීනයෙන් පලා එන්නන් පදිංචි වෙනවා. ඒ වෙද්දී තිබ්බ ගොඩනැගිලි ගිනි ගැනීම් වලින් විනාශ වෙලා යන අතර හිස් වන ඉඩට තවත් මිනිස්සු එකතු වෙනවා.

"නගරය" වේගයෙන් හැදෙනවා. මෙය වංචාවේ හා දූෂණයේ කලාපයක්. සියලු දුරාචාර හා හොරකම් මේක පුරා පැතිරෙනවා.  හොර කල්ලි තම තමන්ට රිසි දේවල් කරනවා. හිටිගමන් 
හොංකොං පොලිසිය රේඩ් එකක් එහෙම කලත් ඒ අයටත් ඇතුලේ රැඳෙන්න අමාරුයි.කොව්ලූන් නගරයේ එකකට එකක් බැඳුනු මුඩුක්කු ගෙවල් තට්ටුවෙන් තට්ටුව උඩ යනවා. එහි උපරිම උස තට්ටු දාහතරක් දක්වා ගියාලු. කිසිම සිවිල් ඉංජිනේරුවෙක් නැතුව කිසිම ආධාරකයක් පහලට බස්සපු ගැඹුරු අත්තිවාරමක් නැතුව තනි තට්ටු එක්ස්ටෙන්ඩ් කරලා තට්ටු දාහතරක් උසට හදාපු එකත් මැජික් එකක්. මම හිතන්නේ බිල්ඩින් වැටෙන්න නියමිත නමුත් එකකට එකක් හේත්තු වෙලා නිසා ඔහේ තිබ්බ කියලා. කලාපය භුගොලියව සක්‍රිය නමුත් එහෙමවත් ක්‍රමයකින් "ටෙස්ට් වෙලා" නැහැ. [එහෙම  නොවීම  පූරුවේ  වාසනාවක්.  නැත්නම්  ලෝකයේ  ලොකුම  ස්වාභාවික  විපතක්  වෙන්න  තිබ්බා ]

විකියෙන්  සහ  මෙන්න  මෙතනින්  ගත්ත  පින්තූර. ඔය  ලින්ක්  එකේ  තව  පින්තුර  තියෙනවා.



A large solid block of ramshackle buildings varying in height, with many taller buildings and some mountains in the background.

Kowloon Walled City was notorious for drugs and crime but many of its 50,000 residents lived their lives peacefully until it was demolished in the early 90s

Canadian photographer Greg Girard and Ian Lambot spent five years getting to know the residents and taking pictures of the densely populated buildings

The area was made up of 300 interconnected high-rise buildings, built without the contributions of a single architect and ungoverned by Hong Kong's health and safety regulations

The city, lit up during the night, was the scene of the 1993 movie Crime Story starring Jackie Chan and includes real scenes of buildings exploding


මුල  සිටම ඇතුලේ වාහන යන පාරවල් නැහැ. මුලදී බිල්ඩින් මැද්දෙන් ඇවිදගෙන යන්න විතරයි පුළුවන්. පහුවෙද්දී  එහෙමත්  යන්න  බැරිලු.  කොවලූන්  වල  පොලොව  පෙනෙන්නේ  එහෙමත්  තැනක  විතරයි  කියා කියන්නේ.
බොහෝ ගමනාගමන වෙන්නේ හතරවෙනි තට්ටුව හරියෙන්, අතනින්  මෙතනින්  රිංගාගෙන. ත්‍රිමාන මේස් එකක්  වැනි  මාර්ග  පද්ධතියක් තිබිලා තියෙන්නේ. අර හොංකොං පොලිසිය රේඩ් කළේ ඒකෙ. ජැකී චෑන් ලා ලෝකෙට ආවේ හොංකොං වලින් වීම පුදුමයට කරුණක් නොවන්නේ ඒ නිසා.

පෙර කී ලෙස මුළු වර්ගපලය අක්කර 7 කට අඩුයි. ඒ කියන්නේ හෙක්ටයාර තුනකට අඩුයි. ව කි මි 0.03 ට අඩුයි. මේක නිකම් අර කොළඹ තියෙන "වත්තක්" වගේ හරියක්. අසු ගණන් වෙද්දී ජනගහනය 33000 ට වැඩියි [සමහරු  කියන  පරිදි  50000 ඉක්මවනවා]. අඩුම  ගාන  සැලකුවත් ඒ කියන්නේ 33000/0.03 = ව කි මි ට මිලියන 1.1 ක ජන ඝනත්වයක්. අදටත් ලෝකේ දේශසීමා වලන් වටවන පෙදෙසක තියෙන වැඩිම ඝනත්වය ව කි මි ට 35000 වගේ ගානක්. මෙය චීන හා බ්‍රිතාන්‍ය දේශසීමා වලට පිටස්තර වෙනම කලාපයක් ලෙස සැලකුවොත්  එකල මෙන්ම පහුගිය දීර්ඝ කාලයකට තිබ්බ ලොකුම ජන ඝනත්වය. 



Over time, both the British and the Chinese governments found the massive, anarchic city to be increasingly intolerable - despite the low reported crime rate in later years


For many residents who lived in the upper levels of the city, ion in particular, the roof was an invaluable sanctuary: a 'lung' of fresh air and escape from the claustrophobia of the windowless flats below


දුරාචාර  වලින්  පිරුණු  මුඩුක්කු  වගේ  වුනාට  බහුතරය  හොඳ  අහිංසක  මිනිසුන්.  විශේෂයෙන්ම  සමාජවාදී  චීනය  නිසා පලායන  අහිංසකයින්  තමා  වැඩියෙන්  ඉඳලා  තියෙන්නේ. 


Law Yu Yi, aged 90, lived in a small and humid third-floor flat with her son's 68-year-old wife off Lung Chun First Alley. The arrangement is typical of traditional Chinese values in which the daughter-in-law looks after her inlaws

The shrieks of children playing on rooftops were frequently drowned out by the sounds of jet engines as aircraft powered through their final 100 metres on the runway at Kai Tak Airport


පසු  එකතුවක්  ලෙස  මේ  පින්තුරය  දාන්නේ  එහි  අගය  නිසා.  මේ  තමා  හොංකොං වලින්  අනුයුක්ත  කළ  ලියුම්  බෙදන්නා.  ඔහුට  මේක  නොකර  බැරිනිසා  කරන්නේ.  තොප්පියක්  දාගෙන යන්නේ  අවුව  වැස්ස  නිසා  නොවේ.  ඒවා  පොළොවට  වැටෙන්නේ  නැහැ.  එහෙත්  හැම  තැනින්ම  නොකඩවා  දියබිඳු  වැටෙනවා.  ඒවා  මොනවාද  කියන්න  රසායනික  පරික්ෂනයකින්වත්  බැරිවෙයි.  තට්ටු  දහයක  දොළහක  අපරි  ද්‍රව්‍ය.


Mir Lui was assigned to work in the city as a postman in 1976 and had no choice but to go. He was one of the few people who knew the ins and outs and wore a hat to protect him from the constant dripping


1990 දශකයේ චීන හොංකොං [බ්‍රිතාන්‍ය]  එකඟතාවයකින්  මිනිසුන් නැවත පදිංචි කරලා මෙය සපුරා විනාශ කරනවා [මුලින් පෝස්ට්  එක  ලියද්දී චීනයට නැවත පවරා ගත්තම කළා  කිව්වා  එක  වැරදියි.  දෙගොල්ලෝ  එකතුවෙලා  කරන්නේ]

මෙහෙම මුඩුක්කු ලෝකේ කොහෙත් ඇති. එහෙත් රටක පාලනයට නතු නොවී මෙහෙම තියෙන තැනක් වෙන ඇද්ද කියා මම දන්නේ නැහැ. මම දන්නා තරමින් මේ තමා එකම එක.

මේකත් එක්තරා විදිහක අරාජික සමාජයක් . අරාජික සමූහ  සලකද්දී අපි සාමුහිකවාදී හා ක්‍රිස්තියානි පම්ප්‍රදායානුකුලව ඉන්න කවදාවත් අපරාධයක් නොවුන ට්‍රිස්ටන් ද කුඥ්ඥ දූපත ගැන කතා කළා.  එහෙත් එය කෘතිමයි. මේ තමා මිනිස්සු කිසිම පාලනයක් නැතුව ඔහේ ඉන්න ගියොත් හැදෙන ස්වාභාවික තත්වය.

අද  
කොව්ලූන්  හි  කොටසක්  පමණක්  සිහිවටනයක්  සේ  ඉතුරු කර  චීනුන්  එය  උද්‍යානයක්  බවට  පත්කරලා.






ප.ලි.  

"පලියක්" ලියන්න  හිතුනේ  මේකේ  හෙඩිම  වෙනස්  කල  හේතුව  කියන්න.  කලින්  දාලා  තිබ්බේ  කොව්ලූන්  බැමිවටකළ නගරය  කියලා.  එහෙත්  පස්සේ  මට  වික්ටර්ගේ  සින්දුවක්  සිහිවුනා. උඩින්  බැලුවම  මේක  මහා  දහජරාවක්  නිසා සින්දුව  දැම්මේ  නක්කලේට  කියා  හිතෙන්න  පුළුවන්.  එහෙත්  මම සින්දුව  දැම්මේ  මේ  ජනයාට  උපහාරයක් ලෙස.

ඇයි මිනිස්සු  මෙහෙම  තැනකට  ආවේ?  බර  පිරිසක්  ආවේ  කොමියුනිස්ට්  චීනයෙන්.  ඒ  අය  දුප්පතුන් නොවේ. ඒ අයට  චීන  ක්‍රමයට  එකඟව  මීට  වඩා  හොඳ  භෞතික  ජීවිතයක්  ගෙවන්න  තිබ්බා.  ඒත් ඒ මිනිස්සු පලා යන්නේ  කොච්චර  මුඩුක්කුවක  උනත්  මානසික  නිදහස  සොයාගෙන. පාටි එකේ  ප්‍රාදේශීය  ලොක්කන්ට  මල  පනීද,  මුරකාවලුන් ඇවිත් කොයි මොහොතේ උස්සගෙන යාවිද,  පවුල - කුඩා දරුවන් එක්කම - පර්ජ් කර  දාවිද [කිව්වේ  මරා  දාන  එකට  කියාපු  නම],  එහෙමත්  නැත්නම්  වධකාගාරේට  දාවිද ඔන්න ඔහොම බයෙන්. තමන්ගේ  ජීවනෝපාය කනබොන  දේවල්  ජීවිතේ  ඔක්කොම  ආණ්ඩුවෙන්  තීන්දු කරන ලෝකෙන් මිදිලා  ඒ  මිනිස්සු  පැනලා  ආපු ඔවුන්ගේ  "අපේ ලෝකය" තමා  කොව්ලූන්.  ඔන්න යටින්  බැලුවම පෙනෙන  හැටි.

ගීතය  දැම්මේ  ඔවුන්ට  උපහාරයක්  ලෙස. 

Sunday, May 3, 2015

නේපාලය ගාධිමායි සහ හිමාල කන්දේ භූ තැටි මායිම

නේපාලයේ සිදුවූ රික්ටර් 7.9 ක භූමිකම්පාව මෑතකාලයේ නිච්චියටම අනාවැකියක් ලෙස කියන්න හැකි වූ එකක්. එම ස්ථානයේ භූ විද්‍යා ඉතිහාසය ගැන පරීක්ෂණ කරන විද්වතුන් අතීත භූ කම්පන වල රටාවක් අනුව 1934 කම්පනයෙන් වසර හැත්තෑවක් අසූවක් යද්දී තව එකක් වෙන්න ඕනේ කියා අනාවැකියක් පළකරනවා කම්පනයට  සතියකට  පෙර. මේක හරියටම පෙර  කම්පනයට වසර අසූවක් ගෙවෙන මොහොත. කම්පනය වෙන බව ස්ථිර නිසා ඔවුන් හදිසි සමුළුවකින් ඊට මුහුණ දෙන ආකාරය පවා කතා කළාලු [ලු කිව්වේ ඒ කතාව කිව්වේ නේපාල ජාතිකයෙක් නිසා]. එහෙම දැනගෙන හිටියත් මේ වගේ සුවිසල් කම්පනයකින් පස්සේ මිනිසාට කල හැක්කක් නැහැ. කම්පනයෙන් මියගිය නිවැරදි ගණන් දැනගන්න ලැබෙන එකක් නැහැ. මොකද සමහර පෙදෙස් වල ටිබෙටයේ චීන පාලනයෙන් පලා ආපු අනවසර අනාථයින් පදිංචිවී උන්නු නිසා. ඒ ගම්මාන වල කීයක් උන්නද කියන එකට නිශ්චිත සංඛ්‍යාලේඛන නැහැ. හොයා ගන්න තරම් කෙනෙක් ඉතිරි වෙලාත් නැහැ.

කම්පනය නිසා වෙලා තියෙන්නේ භූ පැළුම තවත් අස්ථාවර වීම කියා කියන්නේ. ඒ අනුව නේපාලයේ භූතානයේ ඉන්දියාවේ පකිස්තානයේ හෝ බුරුමයේ කම්පන වෙන්න ඉඩ තියෙනවා. රික්ටර් 7.9 ට පස්සේ 6.5 හා 6.6 පසු කම්පන දෙකක් වෙනවා. ඒත් බොහෝ දෙනා බයේ ඉන්නේ තවත් ලොකු එකක් වේවි කියා. ඒ වගේම කඳු නායයාම් නිසා වතුර එකතු වෙලා විශාල ගංවතුර ඇතිවීමේ අවදානමක් තියෙනවා. ගැස්සිච්ච පොළොවේ නායයාම් දිගටම වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ඇවලාන්ච් වෙන්නත් පුළුවන් ඉහල කඳු වල.

නේපාලයේ කත්මන්ඩු අගනුවර මීටර කීපයක් දකුණටත් මීටරයක් පමණ ඉහළටත් ඉස්සෙනවා. එවරස්ට් මුදුනත් මීටරයකින් උස ගිහින් [කම්පනය නිසා නායයාමක් නොවුනානම්]. කොහොමත් එවරස්ට් අවුරුදු දෙසියකදී විතර ඒ ගානට උස යනවා වර්තමාන වර්ධන වේගය සැලකුවොත්.

හිමාල කඳුවැටිය මීටර අටදාහට වඩා උස මුදුන් සියල්ලේ හිමිකරු. මම දන්නා තරමින් හත්දාහට වඩා උස මුදුනක්වත් ඊට පිටින් නැහැ. හිමාල කන්ද එක්තරා භූ විද්‍යා අසාමාන්‍යතාවයක් වන්නේ කන්දේ උස මගින් භු තැටියට දෙන භාරය සාමාන්‍ය අගය ඉක්මවා යන නිසා. කවදා හෝ දවසක එය ගුරුත්වය නිසා කඩා වැටෙන්න [Gravitational Collapse] ඕනේ. පොළොවේ කබොලේ ගනකම, පාෂාණ වල බර හා ගුරුත්වාකර්ශන බලය අනුව එවරස්ට් වගේ උස කන්දක් හැදෙන්නේ මේ වගේ බොහොම සුළු කාලෙකට පමණයි. හිමාලයේ වර්තමාන උස සීමාව වසර මිලියන 10 කට වඩා වයසින් අඩු "ලාබාල" අවස්තාවක්. භූ විද්‍යා වයස් අනුව තාවකාලික අවස්තාවක් ලෙස සැලකිය හැකියි. කන්ද කලප්ස් වෙන එක කාලයක් තිස්සේ වෙන්න නියමිත එකක්.

බොටම් ලයින් එක: ඔය හරියේ භූ කම්පන තව තවත් සිද්ධ වේවි. මේකෙනුත් කිසිම දෙයක් ස්ථාවර වී නැහැ

පහත  පින්තුර  ගත්තේ  මෙතනින් හා විකියෙන්.





නේපාල් භූමිකම්පාව හා ගාධිමායි නම් සත්ව බිලි පූජාව බොහෝ දෙනා සම්බන්ධ කරගන්නවා. ගාධිමායි නිසා භූ කම්පනය වුනා කියලා බෞද්ධ කර්ම කියවීමෙන් මේක පැහැදිලි කරන්න හදනවා. විශාල විනාශයක් වුනාම ඒක ආගමික ක්‍රමවේදයකින් පැහැදිලි කරන්න හදන එක සුලබ සිද්ධියක්. ඒ මිනිස්සු නරක නිසා, දෙවියන්ගේ කැමැත්ත නිසා, උන්ගේ කරුමේ ආදී ලෙස මිනිස්සු කැෂුවල් තාලෙට ආගම අරගෙන මේවා පැහැදිලි කරන්නේ. එහෙත් ස්වාභාවික සංසිද්ධි වලට එහෙම දේවමය හෝ කර්ම බලපෑමක් නැති බවත් ඒවා වෙන්නේ ඒ මිනිසුන්ගේ වරදින් නොවන බවත්, ඒවා ලෝකයේ සාමාන්‍ය ධර්මතාවක් සේ සිදුවන බවත් අහඹු ලෙස කවුරුන් හෝ ඊට හසුවිය හැකි බවත් එක්තරා විද්‍යාත්මක දර්ශනයක් ගෙනාපු ඉපැරනි විද්‍යාඥයෙක් පවසා සිටියා. පාරම්පරිකව එයාට සිද්ධාර්ථ ගෞතම කිව්වට පස්සේ මිනිස්සු ගෞරවනීයව බුදුන් වහන්සේ කියා කිව්වා. බුදු දහමේ එන නියාම ධර්ම පැහැදිලි කිරීම අනුව මෙය උතු නියාමයක් හෙවත් ස්වාභාවික සංසිද්ධියක් ලෙසයි මට තේරෙන්නේ. බුදු දහම උතු නියාම හා කම්ම නියාම දෙකක් සේ සලකන බව නවය වසරේ බුද්ධාගම පොත හෝ සාමාන්‍ය පෙළ මට්ටමින් එහාට  නොකියවපු අපිත් දන්නවා. ඒත් ඔව්වා බුදු හාමුදුරුවෝ ම ආපහු කිව්වත් අපේ එව්වෝ පිළිගනීද?

අනික තමා ඔය ගාධිමායි නේපාල උත්සවයක් ලෙස සැලකීම වැරදියි. ගාධිමායි කියන්නේ ඉන්දියාව හා නේපාලය අද තියෙන ලෙස වෙන්කර නොතිබුණු කාලේ වර්තමාන නේපාලයේ ඉන්දීය බෝඩර් එක හරියේ ගමක උන්නු රදලයෙක් කල හොරකමක් - සමහරු කියන හැටියට හරක් හොරකමක් - සඳහා දඬුවම් නොලබුනොත් වාර්ෂිකව සතුන් බිලිදෙනවා කියා ඒ මනුස්සයා ගාධිමායි දෙවඟනට වූ පොරොන්දුවක ප්‍රතිපලයක්. මිනිහා බිලි පූජාව තම හිතවතුන්ටත් විකුනනවා. ඒ අයත් තමන්ගේ හිතේ තියෙන දේවල් කරගන්න සත්තු ගෙනත් බිලිදෙනවා. අර රදළයා මෙතන දේවාලෙකුත් හදනවා. ඒ හරහා මෙතෙක් හොරෙන් කාපු හරක්මස් මිනිහට නීත්‍යානුකූලව නොමිලේ ලැබුනා වෙන්නත් බැරි නැහැ. මොකද හොරුන් හොරෙන් ගන්න දේවල් නීත්‍යානුකූලව ගන්න උන්ටනේ දේවාල අයිතිකාරයෝ කියන්නේ. අදකාලේ ගාධිමායි වල මස් බාරගන්න වෙනම සමාගම් ඉදිරිපත් වන්නේ.

දැන් ඔය බිම්කඩ අයිති වන්නේ ටෙරායි කලාපයට. ටෙරායි කියන්නේ ඔය භූ පැලුම් නිසා ඉන්දීය තැටිය හිමාලයේ යටට රින්ගද්දී හැදුනු මුහුදු මට්ටමට ආසන්න පහත් බිම. මෙහි හිමාලයේ වතුරෙන් ගලන ගංගා හා යමුනා නදී දෙකෙන් සශ්‍රීක වෙන සරු ගොවිබිමක් හැදෙනවා. මේ තමා ඉන්දියාවේ ආර්ය ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල. ටෙරායි කිව්වම උත්තර්කන්ද, උත්තර ප්‍රදේශ් බිහාර් හරහා බංග්ලාදේශය ආසන්නයට එනවා. ටෙරායි වල වැඩිහරිය තියෙන්නේ ඉන්දියාවේ. එහෙත් එහි සුළු කොටසක් නේපාලයේ දකුණු දේශ සීමාව දිගේ පටියක් සේ විහිදෙනවා. අන්න ඒ පටියේ තමා ගාධිමායි දේවාලේ තියෙන්නේ. ටෙරායි වල බෝඩර් එකේ දෙපැත්තේම ඉන්නේ ඉන්දියානු සම්භවය සහිත මාදේසි [මධ්‍ය දේශි] කියන මිනිස්සු. මේ අය චීන ආර්ය මිශ්‍ර කත්මන්ඩු ප්‍රජාවෙන් සපුරා වෙනස්. ඒ මිනිස්සු බෝඩර් එකවත් හරියට ගණන් ගන්නේ නැහැ. ගාධිමායි උත්සවයට එන්නේ වැඩිපුර ඉන්දියානුන්. මරන්න සත්තු වැඩියෙන් ගේන්නේ ඉන්දියාවෙන්. නේපාලය කරන එකම බලු වැඩේ තමන්ගේ වාසියට මේ උත්සවයට ලොකු කොක්කක් දාන්නේ නැති එකයි. එහෙත් එක අතකින් එය රටේ සුලුජාතියකගේ ආගමික අනන්‍යතාවය සම්බන්ධ කතාවක් [මම පුද්ගලිකව ඔය "ආගමික අනන්‍යතාවය යොදාගෙන කුප්ප වැඩ කිරීමට" එකඟ නැති වුනත්]

මේ සිතියම විකියෙන්. ටෙරායි කියන්නේ කොළපාට කෑල්ල. මායිම කහපාටින්.


මුහුදු මට්ටමෙන් මීටර එක්දාස් පන්සීයක් උස කත්මන්ඩු සහ ඊටත් ඉහල කඳුවල වසර දහස් ගානක තිබ්බ රාජ්‍ය අනාර්ය එකක්. චීන සම්භවයෙන් එන කිරාට [හෙවත් ආර්ය බසින් යක්ඛ] ප්‍රජාවක් එහි පාලනය ගෙනියන්නේ. ආර්යයින් තමන් නොවන හැමෝටම යක්ඛ කිව්ව බවක් පෙනෙනවා. රාවණාගේ ගෝලයින්ට "අවදි වෙන්න " අවශ්‍ය නැහැ ඒ නිසා. මේ නේපාල යක්ඛ හෙවත් කිරාට ප්‍රජාව පැහැපත් චීන ලකුණු සහිත අයයි. ඒ කත්මන්ඩු හා කඳුකර ජනයා ගාධිමායි එකට කැමති නැහැ.

දැන් භූ කම්පනයෙන් මැරුණේ කවුද? ගාධිමායි කරන පහත්බිම් වල මිනිස්සුද? නැතිනම් ඊට එරෙහි කඳුකර මිනිස්සුද?

2009 ගාධිමායි ඝාතන ලෝකයට රිදෙන්න වදිනවා. ඒ නිසා සත්ව හිංසන  විරෝධී 
කණ්ඩායම් ක්‍රියාත්මක වෙලා 2014 උත්සවයට ඉන්දියාවෙන් ගෙනෙන සතුන් බෝඩර් එකෙන් ගේන්න නොදෙන තැනට දෙරටේ බලධාරීන් තල්ලු කරනවා. ඒ නිසා 2014 ගාධිමායි එකේ මරන්නේ පෙර උත්සව වලින් බාගෙටත් අඩුවෙන්. දැන් මෙන්න ඉන්දියන් කාරයෙක් කියනවා "අන්න දැක්කනේ බිලිපූජාව අඩු කල නිසා දෙවඟන කෝප වෙලා " කියලා.

මිත්‍යා විශ්වාස කියන්නේ සුදු හිස් කඩදාසියක දෑස පියාගෙන අඳින බලි කුරුට්ටක්. හැරෙන හැරෙන අතට කරකැවිය හැකියි.

කෙසේ වෙතත් මේ තුලින් හෝ ලෝකයා ගාධිමායි ගැන දැනගෙන නේපාල වාසීන්ට එය තහනම් කරන තැනට එන්න කටයුතු සලසන්නේ නම් එය සතුටට කාරණයක්. එහෙත් ගාධිමායි තිබ්බත් නැතත් තාවකාලිකව ඉහලට එසවුණු දිනෙන් දින බරින් වැඩිවන අස්ථාවර හිමාල කඳුවැටියේ ජීවිතවල හෙට දවස එක සේ ම අවිනිශ්චිත වේවි.

Friday, May 1, 2015

ඇළක් කිව්වට ඇළක් ම නොවේ

සාමාන්‍ය දැනුම සමූහයෙන්. මේක තරමක් විවාදාත්මක මාතෘකාවක්. මගේ අදහස් දැක්වීමත් පාර්ශ්වීය වෙන්න පුළුවන්. මේ ගැන දන්නා අය අධ්‍යනය කරපු අය බ්ලොග් අවකාශයේ ඇති. ඒ නිසා මීට යමක් එකතු කරන්නේ නම් උදක්ම ස්තුතිවන්ත වෙනවා.

මේ ගැන මම කියවා එකතු කල කරුණු ඇසුරෙන් තමා මේ ප්‍රශ්නය හා උත්තරය සකස් වන්නේ. මට මෙහි සිතියම හා ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යනයක් හොයන්න අවශ්‍ය වුනා. එහෙත් ලැබුනේ නැහැ. ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යනයක් එක්තරා ඊ සඟරාවක තිබ්බ. එය සොයාගන්න බැහැ දැන්. මේ වගේ දේවල් ඔබ සතුනම් එකතු කරන්න. තරමක් වෙනස් මුහුණුවරකින් මෙතන නැවත සංවාදයට විවෘත කරන්න උත්සාහයක් ගන්නේ.

මුලින්ම ප්‍රශ්නය.

ජලය හිඟ ප්‍රදේශයක කණින ලද ඇළකි. පෙනුමෙන් මෙහි බොහෝ අඩුපාඩු තිබේ. ඇළ යන්නේ කෙටිම පාරකින් නොවේ, වංගු ගොඩකිනි. ඒ නිසා ඇළෙහි වතුර වැඩි වැඩියෙන් වාෂ්ප වේ. ඇළෙහි වංගු වල පිට පැත්තේ බැමි නොමැති නිසා වතුර අසල ගොඩ නැගුනු පිටාර තැනි වලට කාන්දු වේ. ඇළෙහි ආනතිය අඩු නිසා එහි වතුර සෙමින් ගලන අතර එබැවින් අසල පසට වැඩි ප්‍රමාණයක් කාන්දු වේ.

පසුකාලින ඉංජිනේරුවෝ මෙම අඩුපාඩු සකස් කර ඇළ පිළිසකර කළහ.

එහෙත් පසුව සොයාගත් පරිදි මේවා අඩුපාඩු නොවේ, නිර්මාණයේ ලක්ෂණයන් හෙවත් ඩිසයින් ෆීචර්ස් ගොඩකි. එනයින් දැන් සිතන ආකාරයට මෙය ඇළකුත් නොවේ වෙනත් දෙයකි.

1. අදාළ "ඇළ" කුමක්ද?

2. ඉහත සඳහන් අඩුපාඩු හිතා මතා සාදා ඇත්තේ ඇයි?

3."ඇළ" ට දැන් කියන වඩාත් ගැලපෙන නම කුමක්ද?

--------------------------------------------------------------------------------

පිට කොහෙවත් එකක් නොවේ, මේ අපේම යෝධ ඇළ හෙවත් ජයගඟ ගැන කතාවෙන්නේ. කලාවැව හා තිසාවැව අතර දඟර වැටුණු ඇළ මාර්ගයක ස්වරූපයෙන් ඇති යෝධ ඇළ දුවන්නේ සමෝච්ච රේඛාවක් දිගේ. ඉතින් එහි බෑවුමක් ඉහලක් හෝ පහලක් නිච්චියටම කියන්න බැහැ .

යෝධ ඇළ ගලන්නේ වංගු ගොඩක් එක්ක. එහි පිට පැත්තේ බොහෝ ස්ථානවල ඉවුරක් නැහැ. කියන හැටියට කවදාවත් තිබිලා නැහැ. හැම වන්ගුවෙන්ම වතුර පිටාර ගලනවා. හෙමි හෙමින් දිගු දුරක් ගලන නිසා වාෂ්ප වෙනවා වැඩියි. ඒ වගේම හෙමින් ගලන නිසා පොලොවට උරනවත් වැඩියි.

ඇළක් හැටියට ගත්තොත් මේක කළා වැවේ වතුර අනුරාධපුරයට සපයන කාර්යය සඳහා කොහෙත්ම ගැලපෙන්නේ නැහැ. ලවුසි වැඩක්. අඩුපාඩු ගොඩක්.

ඒත් එය ඇළක් නොවේ. අනික අනුරාධපුරයට ජලය සැපයීම එහි එක වැඩක් පමණයි. එය බහුකාර්ය ව්‍යාපෘතියක්. එය ගලා යන ප්‍රදේශය තුල ප්‍රධාන ජල සැපයුමක් නැහැ. ඒ නිසා එයින් කරන්නේ වාෂ්පීකරණය තුලින් වාතයේ ජලවාෂ්ප වැඩි කරමින්, පොලොවට උරා ගන්නවා ගෙන උල්පත් පෝෂණය කරමින් වන්ගුවලින් එලියට උතුරවා ගෙන එම ප්‍රදේශ සශ්‍රීක කරමින් ගලලා ඉතිරි වතුර අනුරාධපුරයට දීම.

කාර්යය සලකා බලු විට යෝධ ඇළ වැවක කාර්යභාරයක් කරනවා. ඒ නිසා දැන් ඉන්න කට්ටිය එය වර්ගීකරණය කරනවා දිග් ගස්සපු වැවක් [elongated tank] හැටියට. එසේ දිග් ගැස්සීමෙන් වඩා වැඩි පරාසයකට සේවා සපයනවා.

සරලව කිව්වොත් බෑවුමක සමෝච්ච රේඛාවක් දිගේ බැම්මක් බැඳ දිගට වතුර එකතු කල සිහින් දිග වැවක්. කොහෙන් වතුර ලැබුනත් අවශ්‍ය තැනකට යොමු කල හැකියි. ෆ්ලෝ එක දෙපැත්තටම. එහි සැතපුමට අඟලක බෑවුමක් තියෙනවා කියන්නේ ඒ නොගැඹුරු වැවේ වතුර ගලායාමට දුන්නු ආධාරකයක් පමණයි.

කලාවැවේ සිට තිසාවැවට යන ප්‍රධාන "දික් වැව" පමණක් නොවේ රටපුරා වෙනත් ස්ථාන රාශියක මේ සංකල්පය ඇති අතර ඒ සියලු ස්ථාන වල ඒවාට යෝධ ඇළ කියා කියවෙනවා. ඒ අනුව යෝධ ඇළ වාරි සංකල්පයක් විනා මේ නිර්මාණයට කියන නම නොවේ.

මේක නොදත් මහවැලි ඉන්ජිනේරුවන් මේ දඟර හරි මැද්දෙන් කෙලින් ඇළක් කපලා කළා වැව තිසා වැවට යා කළා. එක නෝමල් ඇළක්. ඒ වෙනකම් පවා ජයගඟ සැහෙන දුරට ක්‍රියාත්මක වුනා ලු. එතනින් ඒ නිර්මාණය ඉවරයි. කොටින්ම අපේ සමාජ අධ්‍යනය පොතේ මහවැලි ව්‍යාපාරයේ සිරා වැඩක් ලෙස ලියා තිබ්බා "සැතපුම් පනස් හතරක ජය ගඟ හෙවත් යෝධ ඇළ සැතපුම් දහ අටක් දක්වා කෙටි කොට පිළිසකර කරන ලදී" කියලා. ඔන්න අපේ ලොරි ටෝක්.

පහත දැක්වෙන සටහන් මේ ගැන ලියවුනු මාධ්‍ය සටහන්. 100% නිවැරදි නැතුව ඇති. ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යන නොවේ. මෙතන දාන්නේ අදහසක් ගන්න පමණයි.

එළිච්චියක විසින් මග හෙළි කෙරුණු යෝධ ඇල

යෝධ ඇල සංකල්පය

"යෝධයන්" කැපූ ඇළ

හැකිනම් යමක් එකතු කරන්න.